॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: तरस, सुकुमारता, करुणा, अनुकम्पा, सहानुभूति
संस्कृत: करुणरसः · पर्याय: कारुण्य, करुणा, घृणा, कृपा, अनुकम्पा
व्युत्पत्ति: दय् + अङ् + टाप्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | दया | दये | दयाः |
| द्वितीया | दयाम् | दये | दयाः |
| तृतीया | दयया | दयाभ्याम् | दयाभिः |
| चतुर्थी | दयायै | दयाभ्याम् | दयाभ्यः |
| पञ्चमी | दयायाः | दयाभ्याम् | दयाभ्यः |
| षष्ठी | दयायाः | दययोः | दयानाम् |
| सप्तमी | दयायाम् | दययोः | दयासु |
| सम्बोधन | हे दये | हे दये | हे दयाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: शब्द करना
संस्कृत: शब्दे
अंग्रेज़ी: to breathe,to utter a voice,to sound
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अणतात् / अणताद् / अणतु | अणताम् | अणन्तु |
| मध्यम | अण / अणतात् / अणताद् | अणतम् | अणत |
| उत्तम | अणानि | अणाव | अणाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अणति · लिट्: आण · लुट्: अणिता · लृट्: अणिष्यति · लोट्: अणतात् · लङ्: आणत् · विधिलिङ्: अणेत् · आशीर्लिङ्: अण्यात् · लुङ्: आणीत् · लृङ्: आणिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अणन · ण्वुल्: आणकः · तृच्: अणिता · ण्यत्: आण्यः · तव्य: अणितव्यः · अनीयर्: अणनीयः · क्त: अणितः · क्तवतु: अणितवान् · शतृ: अणन् · स्य-शतृ: अणिष्यन् · क्त्वा: अणित्वा · ल्यप्: प्राण्य · तुमुन्: अणितुम् · णमुल्: आणम् · घञ्: आणः · क्तिन्: आण्टि · क्वसु: आणिवान्
दयाम् 📚 ➤ तरस, सुकुमारता, करुणा, अनुकम्पा, सहानुभूति
संस्कृत: करुणरसः · पर्याय: कारुण्य, करुणा, घृणा, कृपा, अनुकम्पा
अण 📚 ➤ शब्द करना
संस्कृत: शब्दे
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| दया 📚 | मन का वह दुःखपूर्ण वेग जो दूसरे के कष्ट को दूर करने की प्रेरणा करता है… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| अण् 📚 | cl. 1. P. अणति, आण, अणितुम्, to sound, L. : cl. 4. Ā. अण्यते, to breat… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| दया |
करुण रस/दया के नाम (१.७.१९) — कारुण्य, करुणा, घृणा, कृपा, अनुकम्पा, अनुक्रोश |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| दयामण | दयाम् + अण | हल्-अच् संयोग | — |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड