🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:28:04 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दर्शित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दर्शित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दर्शित

अर्थ: दिखाया गया, प्रदर्शित, प्रकटीकृत, प्रदर्शित की गई

संस्कृत: प्रेक्षणे

अंग्रेज़ी: to see,to look

व्युत्पत्ति: दृश् + णिच् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. दर्शित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: दृश् + णिच्+क्त
  2. दर्शित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: दृश् + णिच्+क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — दर्शित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादर्शितःदर्शितौदर्शिताः
द्वितीयादर्शितम्दर्शितौदर्शितान्
तृतीयादर्शितेनदर्शिताभ्याम्दर्शितैः
चतुर्थीदर्शितायदर्शिताभ्याम्दर्शितेभ्यः
पञ्चमीदर्शितात् / दर्शिताद्दर्शिताभ्याम्दर्शितेभ्यः
षष्ठीदर्शितस्यदर्शितयोःदर्शितानाम्
सप्तमीदर्शितेदर्शितयोःदर्शितेषु
सम्बोधनहे दर्शितहे दर्शितौहे दर्शिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — दृश् (भ्वादिगण) · अर्थ: देखना (प्रेक्षणे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमपश्यतिपश्यतःपश्यन्ति
मध्यमपश्यसिपश्यथःपश्यथ
उत्तमपश्यामिपश्यावःपश्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पश्यति · लिट्: ददर्श · लुट्: द्रष्टा · लृट्: द्रक्ष्यति · लोट्: पश्यतात् · लङ्: अपश्यत् · विधिलिङ्: पश्येत् · आशीर्लिङ्: दृश्यात् · लुङ्: अदर्शत् · लृङ्: अद्रक्ष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दर्शन · ण्वुल्: दर्शकः · तृच्: द्रष्टा · तव्य: द्रष्टव्यः · अनीयर्: दर्शनीयः · क्त: दृष्टः · क्तवतु: दृष्टवान् · शतृ: पश्यन् · स्य-शतृ: द्रक्ष्यन् · क्त्वा: दृष्ट्वा · ल्यप्: प्रदृश्य · तुमुन्: द्रष्टुम् · णमुल्: दर्शम् · घञ्: दर्शः · क्तिन्: दृष्टि · क्वसु: ददृशिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — दर्शित
दर्शित
darśita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दर्शित वि॰ [सं॰]
१. दिखलाया हुआ ।
२. प्रकाशित । प्रकटित ।
३. प्रमाणित ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दर्शित mfn. shown, displayed, exposed to view, R. i; Megh. &c.
explained, Hariv. 7289 &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (471,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दर्शित p. p. [दृश्-णिच्-क्त] 1 Shown, displayed, manifested, exhibited. --2 Explained, demonstrated, proved. --3 Apparent, visible.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0577-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दर्शित त्रि० दृश--णिच्--क्त । १ प्रकटिते २ प्रकाशिते ३ प्रतिपादिते च हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3476,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दर्शितः, त्रि, (दृश् + णिच् + क्तः ।) दर्शनं कारितः । तत्पर्य्यायः । प्रकाशितः २ आविष्कृतः ३ प्रक- टितः ४ । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, आर्य्या- सप्तशत्याम् । २८९ । “दर्शितयमुनोच्छ्राये भ्रूविभ्रमभ्राजि वलति तव नयने । क्षिप्तहले हलधर इव सर्व्वं पुरमर्ज्जितं सुतनु ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-690-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दर्शितदर्शित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: दृश् + णिच्+क्त 📚
अन्य सम्भावना: दर्शित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: दृश् + णिच्+क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दर्शित 📚 ➤ दिखाया गया, प्रदर्शित, प्रकटीकृत, प्रदर्शित की गई
संस्कृत: प्रेक्षणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
दर्शित 📚दिखलाया हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • दर्शित: दृश् + णिच्+क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा) — प्रेरणार्थक (णिजन्त)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬