🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:25:59 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दलति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दलति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दलति

अर्थ: चीरना, फाड़ना, टुकड़े करना

संस्कृत: विदारणे

अंग्रेज़ी: to break, to cut, to slice, to do pieces

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. दल् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. दल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  3. दलता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: दल + तल् (भाववाचक)
  4. दलत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दल् + शतृ
  5. दलत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दल् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — दल् (चुरादिगण) · अर्थ: चीरना, फाड़ना, टुकड़े करना (विदारणे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमदलति / दालयतिदलतः / दालयतःदलन्ति / दालयन्ति
मध्यमदलसि / दालयसिदलथः / दालयथःदलथ / दालयथ
उत्तमदलामि / दालयामिदलावः / दालयावःदलामः / दालयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दलति · लट् (आत्मने.): दालयते · लिट्: ददाल · लिट् (आत्मने.): दालयाञ्चक्रे · लुट्: दलिता · लुट् (आत्मने.): दालयिता · लृट्: दलिष्यति · लृट् (आत्मने.): दालयिष्यते · लोट्: दलतात् · लोट् (आत्मने.): दालयताम् · लङ्: अदलत् · लङ् (आत्मने.): अदालयत · विधिलिङ्: दलेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): दालयेत · आशीर्लिङ्: दल्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): दालयिषीष्ट · लुङ्: अदालीत् · लुङ् (आत्मने.): अदीदलत · लृङ्: अदलिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अदालयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दलन · ण्वुल्: दालकः · तृच्: दलिता · यत्: दाल्यः · ण्यत्: दाल्यः · तव्य: दलितव्यः · अनीयर्: दलनीयः · क्त: दलितः · क्तवतु: दलितवान् · शतृ: दलन् · स्य-शतृ: दलिष्यन् · शानच्: दालयमानः · क्त्वा: दलित्वा · ल्यप्: प्रदल्य · तुमुन्: दलितुम् · णमुल्: दालम् · घञ्: दालः · क्तिन्: दल्ति · क्वसु: देलिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दलतिदल् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: दल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | दलता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: दल + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दलति ➤ चीरना, फाड़ना, टुकड़े करना
संस्कृत: विदारणे

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें