🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:51:33 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दहशत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दह-+शत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शत

अर्थ: श आदेश: नि. साधु:" सौ की संख्या

व्युत्पत्ति: दश दशत: परिमाणमस्य-दशन् + त, श आदेश: नि. साधु:

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शत (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशतम्शतेशतानि
द्वितीयाशतम्शतेशतानि
तृतीयाशतेनशताभ्याम्शतैः
चतुर्थीशतायशताभ्याम्शतेभ्यः
पञ्चमीशतात् / शताद्शताभ्याम्शतेभ्यः
षष्ठीशतस्यशतयोःशतानाम्
सप्तमीशतेशतयोःशतेषु
सम्बोधनहे शतहे शतेहे शतानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शत
शत
śata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शत १ वि॰ [सं॰] दस का दस गुना । सौ ।
शत २ संज्ञा पुं॰
१. सौ की संख्या । दस की दस गुनी संख्या जो इस प्रकार लिखी जाती है—१०० ।
२. कोई बड़ी संख्या । जैसे, शतपत्र ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शत n. (rarely m.; ifc. f(ई). ) a hundred (used with other numerals thus, एकाधिकं शतम्, or एक-श्˚, a h˚ + one, 101 विंशत्य्-अधिकं शतम् or विंशं श्˚, a h˚ + twenty, 120; शते or द्वे शते or द्वि-शतम् or शत-द्वयम्, 200; त्रीणि शतानि or त्रि-शतानि or शत-त्रयम्, 300; षट्-शतम्, 600; or the comp. becomes an ordinal, e.g. द्वि-शत, the 200th; द्विकं, त्रिकं शतम् = 2, 3 per cent; शतात्पर, ‘beyond a h˚, exceeding 100’; the counted object is added either in the gen., or in the same case as शत, or ibc., e.g. शतम् पितरः or शतम् पितॄणाम् or पितृ-शतम् ‘a h˚ ancestors’; sometimes also ifc. See comp. below; rarely शतम् is used as an indecl. with an instr., e.g. शतं रथेभिः, ‘with a h˚ chariots’, RV. i, 48, 7; rarely occurs a masc. form in pl., e.g. पञ्च-शतान् रथान्, MBh. iv, 1057; and शत n. rarely in comp. of the following kind, चतुर्-वर्ष-शतम् or ˚तानि, ‘400 years’), RV. &c.;
any very large number (in comp. as शत-पत्त्र &c. below).
शत [cf. Gk. ἑ-κατόν ‘one’ hundred; Lat. centum; Lith. szìmtas; Got. (twa) hunḍa; Germ. hund-ert; Eng. hund-red.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1048,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शतं 1 A hundred; निःस्वो वष्टि शतं Śānti. 2. 6; शतमेकोपि संधत्ते प्राकारस्थो धनुर्धरः Pt. 1. 229; (शत is used in the singular with a plural noun of any gender; शतं नराः; शतं गावः; or शतं गृहाणि, in which case it is treated as a numeral adjective; but sometimes in dual and plural also; द्वे शते; दश शतानि &c. It is also used with a noun in the genitive; गवां शतं, वर्षाणां शतं ‘a century of cows, years’ &c At the end of comp., it may remain unchanged; भव भर्ता शरच्छतं, or may be changed into शती; as in आर्यासप्तशती a work of Govardhanāchārya.) --2 Any large number; as in शतपत्र q. v. --Comp. --अक्षी {1} night. {2} the goddess Durgā. --अंगः {1} a car, carriage; especially, a war-c hariot. {2} N. of a tree (तिनिश). --अनीकः an old man. --अब्दं a century. --अरं, --आरं the thunderbolt of Indra. --अरुस् n., अरुषी a leprous disease of the skin. --अवरः a fine of a hundred. --(री) {1} N of a plant. {2} N. of the wife or Indra. --आनकं a cemetery. --आनंदः {1} N. of Brahman. {2} of Viṣṇu or Kṛṣṇa. {3} of the car of Viṣṇu. {4} of a son of Gautama and Ahalyā, the familypriest of Janaka; U. 1. 16. --आयुस् a. lasting or living for a hundred years. --आवर्तः, --आवर्तिन् m. N. of Viṣṇu. --ईशः {1} the ruler of a hundred. {2} the ruler of a hundred villages, Ms. 7. 115. --कुंभः N. of a mountain (where gold is [] said to be found). --(भं) gold. --कृत्वस् ind. a hundred times --कोटि a. hundred-edged. --(टिः) Indra's thunderbolt. (--f.) a hundred crores. --क्रतुः an epithet of Indra; R. 3. 38. --खंडं gold. --गु a. possessed of a hundred cows. --गुण, --गुणित a. a hundredfold, increased a hundred times; V. 3. 22. --ग्रंथिः f. the Dūrvā grass. --घ्नः N. of Śiva. --घ्नी {1} a kind of weapon used as a missile (supposed by some to be a sort of rocket, but described by others as a huge stone studded with iron spikes and four tālas in length; शतघ्नी च चतुस्ताला लोहकंटकसंचिता; or अयःकंटकसंच्छन्ना शतघ्नी महती शिला); R. 12. 95. {2} a female scorpion. {3} a disease of the throat. {4} N. of a plant (करंज). --छदः a kind of wood-pecker. --जिह्वः an epithet of Śiva. --तारका, --भिषज --भिषा f. N. of the 24th lunar mansion containing one hundred stars. --दला the white rose. --द्रुः f. {1} N. of a river in the Panjab now called Sutlej. {2} N. of the Ganges. --धामन् m. an epithet of Viṣṇu. --धार a. {1} flowing in a hundred streams. {2} having a hundred edges. --(रं) the thunderbolt of Indra. --धृतिः {1} an epithet of Indra. {2} of Brahman. {3} heaven or Svarga. --पत्रः {1} a peacock. {2} the (Indian) crane. {3} a wood-pecker. {4} a parrot or a species of it. --(त्रा) a woman. --(त्रं) a lotus; आवृत्तवृंतशतपत्रनिभं (आननं) वहंत्या Māl. 1. 22. ˚योनिः an epithet of Brahman; कंपेन मूर्ध्नः शतपत्रयोनिं (संभावयामास); Ku. 7. 46. --पत्रकः the wood-pecker. --पत्री, --पत्रिका the white rose. --पथब्राह्मणं N. of a well-known Brāhmaṇa attached to the Śukla Yajurveda. --पद, --पाद् a. having a hundred feet. --पदी, --पाद् f. a centipede. --पद्मं {1} a lotus with a hundred petals. {2} the white lotus. --पर्वन् m. a bamboo. (f.) {1} the full-moon day in the month of Āśvina. {2} Dūrvā grass. {3} the plant Kaṭukā. {4} orris root. {5} the wife of Bhārgava or Śukra. ˚ईशः the planet Venus. --पर्बिका {1} Dūrvā grass. {2} orris root. {3} [] barley. --पादः, --पाद् m., --पादां, --पादिका a centipede. --पुष्पः epithet of the poet Bhāravi. --प्रासः the Karavīra tree. --भिषज् see ˚तारका. --भीरुः f. the Arabian jasmine. --मखः, --मन्युः {1} epithets of Indra; Ki. 2. 23; Bk. 1. 5; Ku. 2. 64; R. 9. 13. {2} an owl. --मानः, --नं {1} a Pala of silver. {2} an Āḍhaka q. v. --पार्जः an armourer. --मुख a. {1} having a hundred ways. {2} having a hundred outlets, mouths, or openings; विवेकभ्रष्टानां भवति विनिपानः शतमुखः Bh. 2. 10 (where the word has sense 1. also). --(खं) a hundred ways or openings. --(खी) a brush, broom. --मूला the Dūrvā grass. --यज्वन् m. an epithet of Indra. --यष्टिकः a necklace of one hundred strings. --रूपा N. of a daughter of Brahman (who is supposed to be also his wife, from whose incestuous connection with her father is said to have sprung Manu Svāyambhuva). --लुपः, --लुपकः an epithet of the poet Bhāravi. --वर्ष a. {1} a century old. {2} lasting for a hundred years. --(र्षं) one hundred years, a century. --वीर्या {1} whiteflowering Dūrvā. {2} the plant Śatāvarī. --वेधिन m. a kind of sorrel. --शाख a. {1} various, multiform. {2} having hundred, i. e. many branches. --सहस्रं {1} a hundred thousand. {2} several hundreds, i. e. a large number. --साहस्र a. {1} consisting of or containing a hundred thousand {2} bought with a hundred thousand. --ह्रदा {1} lightning; Ku. 7. 39; Mk. 5. 48; V. 4. {2} the thunderbolt of Indra. --ह्रादा the thunderbolt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1031-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शत न० एक० व० शो--डतच् । १ स्वनामख्यातसख्यायाम् २ बहुसंख्यायां ३ तत्संख्याते च । स्वार्थे क । तत्रैव न० शतवाचकशब्दाश्च धार्त्तराष्ट्रः१ शतभिषा तारा२ पुरु- षायुषम्३ रावणाङ्गुलिः४ पद्मदलं५ इन्द्रयज्ञः६ अब्धियो- जनम्७” कविकल्पलता ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5080,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शतं, क्ली, (दश दशतः परिमाणमस्येति । “पंक्तिविंशतित्रिंशदिति ।” ५ । १ । ५९ । इति तः । दशाणां शभावश्च निपात्यते ।) दशगुणित- दशसङ्ख्या । एकशओ इति हिन्दीभाषा । (यथा, शान्तिशतके । “निःस्वो वष्टि शतं शती दशशतं लक्षं सहस्रा- धिपः ॥”) तत्पर्य्यायः । दशतिः २ । इति पुराणम् ॥ तद्वाचकानि । धार्त्तराष्ट्रः १ शतभिषातारा २ पुरुषायुषः ३ रावणाङ्गुलिः ४ पद्मदलम् ५ इन्द्रयज्ञः ६ अब्धियोजनम् ७ । इति कवि- कल्पलता ॥ (बहु । इति निघण्टुः । ३ । १ ॥ यथा, ऋग्वेदे । ८ । १ । ५ । “वज्रिवो न शताय शतामघ ।” “शताय बहुनामैतत् अपरि- मिताय ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-014-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शत" आता है (4)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दह-शतसमास: दह + शत तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: शत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दहशत 📚दह 📚शत ➤ दह (जलाना, नष्ट करना, दुःख देना) + शत (श आदेश: नि. साधु:" सौ की संख्या)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
दह 📚नदी में वह स्थान जहाँ पानी बहुत गहरा हो । नदी के भीतर का गड्ढा । पाल🟠🟢🟤
शत 📚दस का दस गुना । सौ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • दहशत = दह + शत तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें