🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:34:32 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दिवातन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दिवातन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दिवातन

अर्थ: दिवाभवः- टयु, तुट् च

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. दिवातन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. दिवातन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — दिवातन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादिवातनःदिवातनौदिवातनाः
द्वितीयादिवातनम्दिवातनौदिवातनान्
तृतीयादिवातनेनदिवातनाभ्याम्दिवातनैः
चतुर्थीदिवातनायदिवातनाभ्याम्दिवातनेभ्यः
पञ्चमीदिवातनात् / दिवातनाद्दिवातनाभ्याम्दिवातनेभ्यः
षष्ठीदिवातनस्यदिवातनयोःदिवातनानाम्
सप्तमीदिवातनेदिवातनयोःदिवातनेषु
सम्बोधनहे दिवातनहे दिवातनौहे दिवातनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — दिवातन
दिवातन
divātana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दिवातन † १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ दिवा + तन ?] एक दिन की मजदूरी । एक दिन की तनखाह ।
दिवातन २ वि॰ दिन भर का । रोजाना । प्रति दिन का ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दिवा˚तन (˚वात्˚) mfn. id. m. a crow, L.
दिवातन mf(ई)n. (Pāṇ. iv, 3, 23) daily, diurnal, Kum. iv, 46.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (479,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दिवातन a. (नी f.) [दिवा भवः ट्यु तुद् च] Of or belonging to the day; Ku. 4. 46; Bk. 5. 65.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0565-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दिवातन त्रि० दिवा भवः द्यु तुट् च । दिवाभवे । “शशिन इव दिवातनस्य लेखा” कुमा० । स्त्रियां ङीप् । “पङ्कजानां दिवातनीम्” भट्टिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3587,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दिवातनः, त्रि, (दिवा भवः । दिवा + “सायं- चिरंप्राह्नेप्रगेव्ययेभ्यष्ट्युट्युलौ तुट् च ।” ४ । ३ । २३ । इति ट्युः तुट् च ।) दिनभवः । यथा, भट्टिः । ५ । ६५ । “सायन्तनीं तिथिप्रण्यः पङ्कजानां दिवातनीम् । कान्तिं कान्त्या सदातन्या ह्रेपयन्ती शुचि- स्मिता ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-711-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दिवातनदिवातन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: दिवातन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दिवातन 📚 ➤ दिवाभवः- टयु, तुट् च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
दिवातन 📚† ^१ संज्ञा पुं॰ एक दिन की मजदूरी । एक दिन की तनखाह🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬