॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: याचना करना, रोगी होना, श्रीमान् होना, आशीर्वाद देना
संस्कृत: याच्ञोपतापैश्वर्याशीष्षु
अंग्रेज़ी: to seek help, to beg, to irritate, to bless, to master
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | नाथतात् / नाथताद् / नाथतु | नाथताम् | नाथन्तु |
| मध्यम | नाथ / नाथतात् / नाथताद् | नाथतम् | नाथत |
| उत्तम | नाथानि | नाथाव | नाथाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: नाथति · लट् (आत्मने.): नाथते · लिट्: ननाथ · लिट् (आत्मने.): ननाथे · लुट्: नाथिता · लुट् (आत्मने.): नाथिता · लृट्: नाथिष्यति · लृट् (आत्मने.): नाथिष्यते · लोट्: नाथतात् · लोट् (आत्मने.): नाथताम् · लङ्: अनाथत् · लङ् (आत्मने.): अनाथत · विधिलिङ्: नाथेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): नाथेत · आशीर्लिङ्: नाथ्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): नाथिषीष्ट · लुङ्: अनाथीत् · लुङ् (आत्मने.): अनाथिष्ट · लृङ्: अनाथिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अनाथिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: नाथन · ण्वुल्: नाथकः · तृच्: नाथिता · ण्यत्: नाथ्यः · तव्य: नाथितव्यः · अनीयर्: नाथनीयः · क्त: नाथितः · क्तवतु: नाथितवान् · शतृ: नाथन् · स्य-शतृ: नाथिष्यन् · शानच्: नाथमानः · क्त्वा: नाथित्वा · ल्यप्: प्रनाथ्य · तुमुन्: नाथितुम् · णमुल्: नाथम् · घञ्: नाथः · क्तिन्: नात्ति · क्वसु: ननाथ्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| दीन-नाथ | समास: दीन + नाथ् कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: नाथ् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: नाथ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | नाथ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
दीननाथ 📚दीन 📚नाथ् ➤ दीन (गरीब, दरिद्र) + नाथ् (याचना करना, रोगी होना, श्रीमान् होना, आशीर्वाद देना)
संस्कृत: याच्ञोपतापैश्वर्याशीष्षु
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| दीन 📚 | दरिद्र । गरीव । जिसकी दशा हीन हो | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| नाथ् 📚 | cl. 1. Ā. (Dhātup. ii, 6) नाथते, TS.; Kāṭh. &c. (˚ति, MBh.; Kathās.; … | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| दीन |
निर्धन (३.१.४९) — निःस्व, दुर्विध, दरिद्र, दुर्गत |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड