॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: दान देना, जाना, पालन करना, रक्षा करना, मार डालना, दुख देना, ग्रहण करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: दानगतिरक्षणहिंसाऽदानेषु
अंग्रेज़ी: to accept, to recieve, to obtain, to go, to protect, to kill, to hurt, to injure, to accept, to take
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | दयम् | दये | दयानि |
| द्वितीया | दयम् | दये | दयानि / न्दि |
| तृतीया | दयेन / दा | दयाभ्याम् / द्भ्याम् | दयैः / द्भिः |
| चतुर्थी | दयाय / दे | दयाभ्याम् / द्भ्याम् | दयेभ्यः / द्भ्यः |
| पञ्चमी | दयात् / दयाद् / दः | दयाभ्याम् / द्भ्याम् | दयेभ्यः / द्भ्यः |
| षष्ठी | दयस्य / दः | दययोः / दोः | दयानाम् / दाम् |
| सप्तमी | दये / दि | दययोः / दोः | दयेषु / त्सु |
| सम्बोधन | हे दय | हे दये | हे दयानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | दयते | दयेते | दयन्ते |
| मध्यम | दयसे | दयेथे | दयध्वे |
| उत्तम | दये | दयावहे | दयामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): दयते · लिट् (आत्मने.): दयाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): दयिता · लृट् (आत्मने.): दयिष्यते · लोट् (आत्मने.): दयताम् · लङ् (आत्मने.): अदयत · विधिलिङ् (आत्मने.): दयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): दयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अदयिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अदयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दयन · ण्वुल्: दायकः · तृच्: दयिता · ण्यत्: दाय्यः · तव्य: दयितव्यः · अनीयर्: दयनीयः · क्त: दयितः · क्तवतु: दयितवान् · शानच्: दयमानः · क्त्वा: दयित्वा · ल्यप्: प्रदय्य · तुमुन्: दयितुम् · णमुल्: दायम् · घञ्: दायः · क्तिन्: त्ति · क्वसु: दयाम्बभूवान्
अर्थ: = उदक इत्यस्य उदन् आदेशः जल
व्युत्पत्ति: उन्द्+कनिन्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | उद | उदनी | उदानि |
| द्वितीया | उद | उदनी | उदानि |
| तृतीया | उदना | उदभ्याम् | उदभिः |
| चतुर्थी | उदने | उदभ्याम् | उदभ्यः |
| पञ्चमी | उदनः | उदभ्याम् | उदभ्यः |
| षष्ठी | उदनः | उदनोः | उदनाम् |
| सप्तमी | उदनि | उदनोः | उदसु |
| सम्बोधन | हे उदन् / हे उद | हे उदनी | हे उदानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
दा 📚 ➤ दान देना, जाना, पालन करना, रक्षा करना, मार डालना, दुख देना, ग्रहण करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: दानगतिरक्षणहिंसाऽदानेषु
उदना 📚 ➤ = उदक इत्यस्य उदन् आदेशः जल
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| दय 📚 | दया । कृपा । करुणा | 🟠🟢🟤 |
| उदन् 📚 | (for 2. See s.v.) n. Ved. (defective in the strong cases, Pāṇ. vi, 1, … | 🔵🟣🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| दोदना | दा + उदना | गुण | आद्गुणः (६.१.८७) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड