🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:54:03 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दोहती

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दोहती

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दोहती

अर्थ: पीड़ा करना, दुख देना, हिंसा करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: अर्दने

अंग्रेज़ी: to hurt,to kill,to pain, to kill

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. दोहत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: दुह् + शतृ
  2. दोहत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: दुह् + शतृ
  3. दोहत् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: दुह् + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — दोहत् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादोहत् / दोहद्दोहतीदोहन्ति
द्वितीयादोहत् / दोहद्दोहतीदोहन्ति
तृतीयादोहतादोहद्भ्याम्दोहद्भिः
चतुर्थीदोहतेदोहद्भ्याम्दोहद्भ्यः
पञ्चमीदोहतःदोहद्भ्याम्दोहद्भ्यः
षष्ठीदोहतःदोहतोःदोहताम्
सप्तमीदोहतिदोहतोःदोहत्सु
सम्बोधनहे दोहत् / हे दोहद्हे दोहतीहे दोहन्ति

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — दुह् (भ्वादिगण) · अर्थ: पीड़ा करना, दुख देना, हिंसा करना (अर्दने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमदोहतिदोहतःदोहन्ति
मध्यमदोहसिदोहथःदोहथ
उत्तमदोहामिदोहावःदोहामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दोहति · लिट्: दुदोह · लुट्: दोहिता · लृट्: दोहिष्यति · लोट्: दोहतात् · लङ्: अदोहत् · विधिलिङ्: दोहेत् · आशीर्लिङ्: दुह्यात् · लुङ्: अदुहत् · लृङ्: अदोहिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दोहन · ण्वुल्: दोहकः · तृच्: दोहिता · ण्यत्: दोह्यः · तव्य: दोहितव्यः · अनीयर्: दोहनीयः · क्त: दुहितः · क्तवतु: दुहितवान् · शतृ: दोहन् · स्य-शतृ: दोहिष्यन् · क्त्वा: दुहित्वा · ल्यप्: प्रदुह्य · तुमुन्: दोहितुम् · णमुल्: दोहम् · घञ्: दोहः · क्तिन्: दुग्धि · क्वसु: दुदुह्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दोहतीदोहत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: दुह् + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: दोहत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: दुह् + शतृ | दोहत् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: दुह् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दोहती 📚 ➤ पीड़ा करना, दुख देना, हिंसा करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: अर्दने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
दोहत् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • दोहती: दुह् + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें