🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:39:04 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

द्यायति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

द्यायति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

द्यायति

अर्थ: धिक्कार करना, तिरस्कार करना

संस्कृत: न्यक्करणे

अंग्रेज़ी: to hate, to despise,to disfigure, to condemn

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. द्यै धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. द्यायत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: द्यै + शतृ
  3. द्यायत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: द्यै + शतृ
  4. द्यायता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: द्यै + घञ् · तद्धित: द्याय + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — द्यै (भ्वादिगण) · अर्थ: धिक्कार करना, तिरस्कार करना (न्यक्करणे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमद्यायतिद्यायतःद्यायन्ति
मध्यमद्यायसिद्यायथःद्यायथ
उत्तमद्यायामिद्यायावःद्यायामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: द्यायति · लिट्: दद्यौ · लुट्: द्याता · लृट्: द्यास्यति · लोट्: द्यायतात् · लङ्: अद्यायत् · विधिलिङ्: द्यायेत् · आशीर्लिङ्: द्यायात् · लुङ्: अद्यासीत् · लृङ्: अद्यास्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: द्यान · ण्वुल्: द्यायकः · तृच्: द्याता · यत्: द्येयः · तव्य: द्यातव्यः · अनीयर्: द्यानीयः · क्त: द्यानः · क्तवतु: द्यानवान् · शतृ: द्यायन् · स्य-शतृ: द्यास्यन् · क्त्वा: द्यात्वा · ल्यप्: प्रद्याय · तुमुन्: द्यातुम् · णमुल्: द्यायम् · घञ्: द्यायः · क्तिन्: द्याति · क्वसु: दद्यिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
द्यायतिद्यै धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: द्यायत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: द्यै + शतृ | द्यायत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: द्यै + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

द्यायति ➤ धिक्कार करना, तिरस्कार करना
संस्कृत: न्यक्करणे

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें