🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:45:55 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

धामा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

धामा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

धामा

अर्थ: - चन्द्रमा

संस्कृत: पर्याय: गृह, गेह, उदवसित, वेश्मन्, सद्मन्

व्युत्पत्ति: धा +

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. धामन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — धामन् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधामाधामानौधामानः
द्वितीयाधामानम्धामानौधाम्नः
तृतीयाधाम्नाधामभ्याम्धामभिः
चतुर्थीधाम्नेधामभ्याम्धामभ्यः
पञ्चमीधाम्नःधामभ्याम्धामभ्यः
षष्ठीधाम्नःधाम्नोःधाम्नाम्
सप्तमीधाम्नि / धामनिधाम्नोःधामसु
सम्बोधनहे धामन्हे धामानौहे धामानः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — धामन्
धामन्
dhāman
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धामन् n. dwelling-place, house, abode, domain, RV. &c. &c. (esp. seat of the gods, cf. मध्यमं धाम विष्णोः, Śak. [Pi. iv, 5]; site of the sacred fire and the Soma, RV. &c.; with प्रियम्, favourite residence, VS.; Br.)
favourite thing or person, delight, pleasure, VS.; AV.; Br.
the inmates of a house or members of a family, class, troop, band, host (also pl.), RV. &c.
law, rule, established order (esp. of Mitra-Varuṇa), RV.; AV.
state, condition, Prab. i, 30
manner, mode, tone, form, appearance (esp. in sacrifice, song &c.), RV.; VS.
effect, power, strength, majesty, glory, splendour, light, RV. &c., MBh.; Kāv.; Pur.
(accord. to some in RV. also = मुहूर्त, ‘an hour’).
धामन् m. N. of one of the 7 Ṛṣis of the 4th Manv-antara (v.l. धातृ), Hariv.
धामन् [cf. Gk. θημον in εὐ-θήμων; θαμά, θωμός &c.; Lat. fam-ulus; Angl.Sax. dôm; Goth. domas; Germ. tuom and suff. -tum.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (514,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धामन् n. [धा-मनिन्] 1 A dwelling-place, abode, residence, house; तुरासाहं पुरोधाय धाम स्वायंभुवं ययुः Ku. 2. 1, 44; पुण्यं यायास्त्रिभुवनगुरोर्धाम चंडीश्वरस्य Me. 33; Bg. 8. 21; Bh. 1. 33. --2 A place, site, resort; श्रियो धाम. --3 The inmates of a house, members of a family. --4 A ray of light; धाम्नातिशाययति धाम सहस्रधाम्नः Mu. 3. 17; Śi. 9. 53. --5 Light, lustre, splendour; Mu. 3. 17; Ki. 2. 20, 55, 59; 10. 6r; Amaru. 86; R. 6. 6; 18. 22. --6 Majestic lustre, majesty, glory, dignity; R. 11. 85. --7 Power, strength, energy (प्रताप); Ki. 2. 47. --8 Birth. --9 The body. --10 A troop, host. --11 State, condition. --12 A class. --13 Ved. Law, rule. --14 Ved. Property, wealth. --15 A fetter. --16 Fashion, mode, manner. --Comp. --केशिन्, m. --निधिः the sun. --छद् m. Ved. N. of Agni.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0596-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धामन् म० धा--मनिन् । १ गेहे २ देहे ३ त्विषि ४ प्रभावे अमरः । ५ रश्मौ ६ स्थाने ७ जन्मनि मेदि० । “आ ये धामानि दिव्यानि तस्थुः” ऋ० १० । १३ । १ “पुत्रं जनय सुश्नोणि धाम क्षत्रियतेजसाम्” भा० आ० १२३ अ० । [] ८ तेजसि “कार्शानवं धाम पतङ्गकान्तेः” । “पतत्यधो धाम विसारि सर्वतः” माघः । तत्र स्थाने “योगधारणयाऽग्नेय्या दग्ध्वा धामाविशत् स्वकम्” भाग० ११ । ३ । ६ । ९ दामोप- लक्षिते च “धाम्नो धाम्नो राजंस्ततो वरुण! नो मुञ्च” यजु० ६ । २२ । १० परमेश्वरे न० । “गुरुर्गुरुतमो धाम” विष्णुस० । “धाम ज्योतिः “नारायणः परं ज्योति- रिति” मन्त्रवर्णात्” भा० ११ धने च “धामसाचमभिषाचं स्वर्विदम्” ऋ० ३ । ५१ । २ । “धाम धनं तदर्थिभिः सह योज- यितारम” भा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3885-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
धामाधामन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

धामा 📚 ➤ - चन्द्रमा
संस्कृत: पर्याय: गृह, गेह, उदवसित, वेश्मन्, सद्मन्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
धामन् 📚n. dwelling-place, house, abode, domain, RV. &c. &c. (esp. seat of the…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें