॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: रखने वाला, संभालने वाला
व्युत्पत्ति: धा +
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | धा | धे | धाः |
| द्वितीया | धाम् | धे | धाः |
| तृतीया | धया | धाभ्याम् | धाभिः |
| चतुर्थी | धायै | धाभ्याम् | धाभ्यः |
| पञ्चमी | धायाः | धाभ्याम् | धाभ्यः |
| षष्ठी | धायाः | धयोः | धानाम् |
| सप्तमी | धायाम् | धयोः | धासु |
| सम्बोधन | हे धे | हे धे | हे धाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये
अंग्रेज़ी: to wane,to decline,to decay,to reduce,to contract, to shrink
व्युत्पत्ति: सो + ड + टाप्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | सा | से | साः |
| द्वितीया | साम् | से | साः |
| तृतीया | सया | साभ्याम् | साभिः |
| चतुर्थी | सायै | साभ्याम् | साभ्यः |
| पञ्चमी | सायाः | साभ्याम् | साभ्यः |
| षष्ठी | सायाः | सयोः | सानाम् |
| सप्तमी | सायाम् | सयोः | सासु |
| सम्बोधन | हे से | हे से | हे साः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | सायति | सायतः | सायन्ति |
| मध्यम | सायसि | सायथः | सायथ |
| उत्तम | सायामि | सायावः | सायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सायति · लिट्: ससौ · लुट्: साता · लृट्: सास्यति · लोट्: सायतात् · लङ्: असायत् · विधिलिङ्: सायेत् · आशीर्लिङ्: सायात् · लुङ्: असासीत् · लृङ्: असास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सान · ण्वुल्: सायकः · तृच्: साता · यत्: सेयः · तव्य: सातव्यः · अनीयर्: सानीयः · क्त: सातः · क्तवतु: सातवान् · शतृ: सायन् · स्य-शतृ: सास्यन् · क्त्वा: सात्वा · ल्यप्: प्रसाय · तुमुन्: सातुम् · णमुल्: सायम् · घञ्: सायः · क्तिन्: साति · क्वसु: ससिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| धा | धा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: धे + अच्) अन्य सम्भावना: धा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: धे + अच् |
| उसा | सा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उत् + सै + अच् 📚 अन्य सम्भावना: सा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उत् + सै + अच् | सा (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उत् + सै + अच् |
धा 📚 ➤ रखने वाला, संभालने वाला
उसा 📚 ➤ नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| धा 📚 | ब्रह्मा | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| सा 📚 | समान । तुल्य । सदृश । बराबर । जैसे,—उनका रंग तुम्ही सा है | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| धोसा | धा + उसा | गुण | आद्गुणः (६.१.८७) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड