॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: प्रशंसा करना, स्तुति करना, रंग देना, रंगना
संस्कृत: वर्णे
अंग्रेज़ी: to praise, to color, to paint
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | कबते | कबेते | कबन्ते |
| मध्यम | कबसे | कबेथे | कबध्वे |
| उत्तम | कबे | कबावहे | कबामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): कबते · लिट् (आत्मने.): चकबे · लुट् (आत्मने.): कबिता · लृट् (आत्मने.): कबिष्यते · लोट् (आत्मने.): कबताम् · लङ् (आत्मने.): अकबत · विधिलिङ् (आत्मने.): कबेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कबिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अकबिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अकबिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कबन · ण्वुल्: काबकः · तृच्: कबिता · यत्: कब्यः · तव्य: कबितव्यः · अनीयर्: कबनीयः · क्त: कबितः · क्तवतु: कबितवान् · शानच्: कबमानः · क्त्वा: कबित्वा · ल्यप्: प्रकब्य · तुमुन्: कबितुम् · णमुल्: काबम् · घञ्: काबः · क्तिन्: कप्ति · क्वसु: चकब्वान्
अर्थ: जाने वाला, गतिशील
संस्कृत: कृत्रिमपद्माकरः · पर्याय: कासार, सरसी
व्युत्पत्ति: सृ + अच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | सरः | सरौ | सराः |
| द्वितीया | सरम् | सरौ | सरान् |
| तृतीया | सरेण | सराभ्याम् | सरैः |
| चतुर्थी | सराय | सराभ्याम् | सरेभ्यः |
| पञ्चमी | सरात् / सराद् | सराभ्याम् | सरेभ्यः |
| षष्ठी | सरस्य | सरयोः | सराणाम् |
| सप्तमी | सरे | सरयोः | सरेषु |
| सम्बोधन | हे सर | हे सरौ | हे सराः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| न-कबे | समास: न + कब् नञ्-तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: कब् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: कब (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: कब् + अच् | कब (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: कब् + अच् |
| सर | सर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: सृ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | सर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
नकबे 📚न 📚कब् ➤ न (निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक,…) + कब् (प्रशंसा करना, स्तुति करना, रंग देना, रंगना)
संस्कृत: वर्णे
सर 📚 ➤ जाने वाला, गतिशील
संस्कृत: कृत्रिमपद्माकरः · पर्याय: कासार, सरसी
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| कब् 📚 | cl. 1. Ā. कबते, चकबे, कबिता, &c., to colour, tinge with various hues, … | 🔵🟣 |
| सर 📚 | बड़ा जलाशय । ताल । तालाब | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड