॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: अच् नाचने वाला
संस्कृत: शोणकः, नटः · पर्याय: मण्डूकपर्ण, पत्रोर्ण, कट्वङ्ग, टुण्टुक, स्योनाक
व्युत्पत्ति: नट् +
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | नटः | नटौ | नटाः |
| द्वितीया | नटम् | नटौ | नटान् |
| तृतीया | नटेन | नटाभ्याम् | नटैः |
| चतुर्थी | नटाय | नटाभ्याम् | नटेभ्यः |
| पञ्चमी | नटात् / नटाद् | नटाभ्याम् | नटेभ्यः |
| षष्ठी | नटस्य | नटयोः | नटानाम् |
| सप्तमी | नटे | नटयोः | नटेषु |
| सम्बोधन | हे नट | हे नटौ | हे नटाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु
अंग्रेज़ी: to decorate, to satisfy, to fulfill, to get rid of, to complete
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अलतात् / अलताद् / अलतु | अलताम् | अलन्तु |
| मध्यम | अल / अलतात् / अलताद् | अलतम् | अलत |
| उत्तम | अलानि | अलाव | अलाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अलति · लिट्: आल · लुट्: अलिता · लृट्: अलिष्यति · लोट्: अलतात् · लङ्: आलत् · विधिलिङ्: अलेत् · आशीर्लिङ्: अल्यात् · लुङ्: आलीत् · लृङ्: आलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अलन · ण्वुल्: आलकः · तृच्: अलिता · ण्यत्: आल्यः · तव्य: अलितव्यः · अनीयर्: अलनीयः · क्त: अलितः · क्तवतु: अलितवान् · शतृ: अलन् · स्य-शतृ: अलिष्यन् · क्त्वा: अलित्वा · ल्यप्: प्राल्य · तुमुन्: अलितुम् · णमुल्: आलम् · घञ्: आलः · क्तिन्: अल्ति · क्वसु: आलिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| नटम् | नट (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: नट् + अच्) अन्य सम्भावना: नट (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: नट् + अच् | नट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) |
| अल | अल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अल् + अच् | अल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
नटम् 📚 ➤ अच् नाचने वाला
संस्कृत: शोणकः, नटः · पर्याय: मण्डूकपर्ण, पत्रोर्ण, कट्वङ्ग, टुण्टुक, स्योनाक
अल 📚 ➤ भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| नट 📚 | दृश्य काव्य का अभिनय करनेवाला मनुष्य । वह जो नाट्य करता हो । नाट्यकला … | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| अल् 📚 | cl. 1. P. अलति, to adorn, L.; to be competent or able, L.; to prevent,… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| नट |
अभिनेता (२.१०.१२) — शैलाली, शैलूष, जायाजीव, कृशाश्वी, भरत सोनापाठा के नाम (२.४.५६) — मण्डूकपर्ण, पत्रोर्ण, कट्वंग, टुण्टुक |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| नटमल | नटम् + अल | हल्-अच् संयोग | — |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड