🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:37:54 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

नयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

नयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

नयति

अर्थ: प्राप्त होना, ले जाना, पाना

संस्कृत: प्रापणे

अंग्रेज़ी: to obtain, to carry, to take

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. नी धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. नयता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: नय + तल् (भाववाचक)
  3. नयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: नी + शतृ
  4. नयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: नी + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — नी (भ्वादिगण) · अर्थ: प्राप्त होना, ले जाना, पाना (प्रापणे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमनयतिनयतःनयन्ति
मध्यमनयसिनयथःनयथ
उत्तमनयामिनयावःनयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: नयति · लट् (आत्मने.): नयते · लिट्: निनाय · लिट् (आत्मने.): निन्ये · लुट्: नेता · लुट् (आत्मने.): नेता · लृट्: नेष्यति · लृट् (आत्मने.): नेष्यते · लोट्: नयतात् · लोट् (आत्मने.): नयताम् · लङ्: अनयत् · लङ् (आत्मने.): अनयत · विधिलिङ्: नयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): नयेत · आशीर्लिङ्: नीयात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): नेषीष्ट · लुङ्: अनैषीत् · लुङ् (आत्मने.): अनेष्ट · लृङ्: अनेष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अनेष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: नयन · ण्वुल्: नायकः · तृच्: नेता · यत्: नेयः · तव्य: नेतव्यः · अनीयर्: नयनीयः · क्त: नीतः · क्तवतु: नीतवान् · शतृ: नयन् · स्य-शतृ: नेष्यन् · शानच्: नयमानः · क्त्वा: नीत्वा · ल्यप्: प्रणीय · तुमुन्: नेतुम् · णमुल्: नायम् · घञ्: नायः · क्तिन्: नीति · क्वसु: निनीवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
नयतिनी धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: नयता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: नय + तल् (भाववाचक) | नयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: नी + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

नयति ➤ प्राप्त होना, ले जाना, पाना
संस्कृत: प्रापणे

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें