🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:02:57 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

नादेयी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

नादेयी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

नादेयी

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: अम्बुवेतसः, भूमिजम्बुका, अम्ब्वरणिः · पर्याय: विदुल, परिव्याध, अम्बुवेतस

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. नादेयी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — नादेयी (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानादेयीनादेय्यौनादेय्यः
द्वितीयानादेयीम्नादेय्यौनादेयीः
तृतीयानादेय्यानादेयीभ्याम्नादेयीभिः
चतुर्थीनादेय्यैनादेयीभ्याम्नादेयीभ्यः
पञ्चमीनादेय्याःनादेयीभ्याम्नादेयीभ्यः
षष्ठीनादेय्याःनादेय्योःनादेयीनाम्
सप्तमीनादेय्याम्नादेय्योःनादेयीषु
सम्बोधनहे नादेयिहे नादेय्यौहे नादेय्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — नादेयी
नादेयी
nādeyī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
भूमि-जामुन (2.4.38) भूमिजम्बुका
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नादेयी १ वि॰ स्त्री॰ [सं॰]
१. नदी संबंधिनी । नदी की ।
२. नदी में होनेवाली ।
नादेयी २ संज्ञा स्त्री॰
१. अंबुवेतस । जलबेत ।
२. भूमिजंबुक । भुइँजामुन ।
३. वैजयंतिका । बैजयंती ।
४. नारंगी ।
५. जपा । अड़हुल ।
६. अग्निमंथ वृक्ष । अँगेथू ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नादेयी (ई), f. N. of sev. plants (Sesbania Aegyptiaca, Premna Spinosa &c.), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (535,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नादेयी, स्त्री, (नद्यां भवा । “नद्यादिभ्यो ढक् ॥” ४ । २ । ९७ । इति ढक् ततो ङीष् ।) अम्बुवेतसः । भूमिजम्बुका । वैजयन्तिका । इत्यमरः । २ । ४ । ६५ ॥ नागरङ्गः । जवा । द्यङ्गुष्ठः । इति मेदिनी । ये, ८६ ॥ अग्निमन्थः । (अस्याः पर्य्यायो यथा, “अग्निमन्थो जयः स स्याच्छ्रीपर्णी गणिकारिका । जया जयन्ती तर्कारी नादेयी वैजयन्तिका ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥) काकजम्बूः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-859-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "नादेयी" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
नादेयीनादेयी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

नादेयी 📚 ➤ नदी संबंधिनी । नदी की उमा-कोश
संस्कृत: अम्बुवेतसः, भूमिजम्बुका, अम्ब्वरणिः · पर्याय: विदुल, परिव्याध, अम्बुवेतस

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
नादेयी 📚नदी संबंधिनी । नदी की🟠🔵🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
नादेयी
भूमि-जामुन (२.४.३८) — भूमिजम्बुका
भू-जामुन (२.४.११८) — भूमिजम्बुका

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.४ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें