🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:44:13 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

निभृतः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

निभृतः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

निभृतः

अर्थ: रक्खा हुआ, जमा किया हुआ, नीचा किया हुआ

संस्कृत: पर्याय: विनीत, प्रश्रित

व्युत्पत्ति: नि + भृ +

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. निभृत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. भृत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: नि + भृ + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — निभृत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिभृतःनिभृतौनिभृताः
द्वितीयानिभृतम्निभृतौनिभृतान्
तृतीयानिभृतेननिभृताभ्याम्निभृतैः
चतुर्थीनिभृतायनिभृताभ्याम्निभृतेभ्यः
पञ्चमीनिभृतात् / निभृताद्निभृताभ्याम्निभृतेभ्यः
षष्ठीनिभृतस्यनिभृतयोःनिभृतानाम्
सप्तमीनिभृतेनिभृतयोःनिभृतेषु
सम्बोधनहे निभृतहे निभृतौहे निभृताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — निभृत
निभृत
nibhṛta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निभृत १ वि॰ [सं॰]
१. धरा हुआ । रखा हुआ । घृत ।
२. निश्चल । अटल ।
३. गुप्त । छिपा हुआ ।
४. बंद किया हुआ ।
५. निश्चित । स्थिर ।
६. भ्रम । विनीत ।
७. शांत । अनुद्विग्न । धीर ।
८. निर्जन । एकांत । सुना । उ॰—दो काठों की संधि बीच उस निभृत गुफा में अपने । अग्निशिखा बुझ गई, जागने पर जैसे सुख सपने ।—कामायनी, पृ॰ १३६ ।
९. भरा हुआ । पूर्ण । युक्त । (समास में प्रयुक्त) ।
१०. अस्त होने के निकट (सूर्य या चंद्रमा)
११. घीर । धैर्यशाली (को॰) ।
१२. आवृत । आच्छादित (को॰) । १३ धीमा । मंद । (को॰) । यौ॰—निभृतात्मा = अविचल । धीर ।
निभृत २ संज्ञा पुं॰ नभ्रता । विनीतता [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-भृत mfn. (√ भृ) borne or placed down, hidden, secret, MBh.; Kāv. &c.
nearly set (as the moon), Ragh.
firm, immovable, Hariv.; Kāv.; Pur.
shut, closed (as a door), L.
fixed, settled, decided, RV.
fixed or intent upon (comp.), Kād.
filled with, full of (instr. or comp.), BhP.
attached, faithful, MBh.; MārkP.
still, silent, Kum.
quiet, humble, modest, mild, gentle, MBh.; R. &c.
free from passions, undisturbed (= शान्त), Hcar.
lonely, solitary, Gīt.
नि-भृत n. humility, modesty, MBh. v, 1493 (Nīlak. ‘secrecy, silence’).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (550,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निभृत a. 1 Placed down, deposited, lowered. --2 Filled with, full of; चिंतया निभृतः Bhāg. --3 Concealed, hidden, out of sight, unperceved, unobserved; निभृतो भूत्वा Pt. 1; नभसा निभृतेंदुना R. 8. 15 ‘with the moon become invisible, about to set or go down’; Ve. 6. 2, Śi. 6. 20. --4 Secret, covert; Śi. 13. 42. --5 (a) Still, silent; निभृतद्विरेफं ( काननं) Ku. 3. 42, 6. 2. (b) Steady, fixed, immovable, motionless; Ś. 1. 8. --6 Mild, gentle; अनिभृता वायवः Ki. 13. 66 ‘not gentle, violent or strong’; Māl. 2. 12; Mv. 3. 14. --7 Modest, humble; अनिभृतकरेषु प्रियेषु Me. 68; प्रणामनिभृता कुलवधूरिव Mu. 1. --8 Firm, resolute. --9 Lonely, solitary; निभृतनिकुंजगृहं गतया Gīt. 2. --10 Shut, closed (as a door). --11 True, faithful, firmly attached. --तं Modesty, humility. --तं ind. 1 Secretly, covertly, privatly, unperceived; Ś. 3; Śi. 3. 74; Ms. 9. 263. --2 Silently, quietly; K. 134. --3 Out of sight, in a corner. --Comp. --आत्मन् a. firm, resolute.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0624-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निभृत त्रि० नि + भृ--क्त । १ धृते २ विनीते ३ निलले ४ एकाग्रे ५ गुप्ते ६ निर्जने अस्तायोपस्थिते च शर्ब्दार्थचि० “नमसा निभृतेन्दुना तुलाम्” रघुः “मधुकराङ्गनया मुहुरुन्मद- ध्यनिभृता निभृताक्षरमुज्जमे” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4071,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निभृतः, त्रि, (नि + भृ + क्त ।) विनीतः । निर्जनः । यथा, -- “निभृतनिकुञ्जगृहं गतया निशि रहसि निलीय वसन्तम् ।” इति श्रीजयदेवः । २ । ११ ॥ (अस्तमयासन्नः । यथा, रघुवंशे । ८ । १५ । “नभसा निभृतेन्दुना तुला- मुदितार्केण समारुरोह तत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-884-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "निभृत" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
निभृतःनिभृत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: भृत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: नि + भृ + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

निभृतः 📚 ➤ रक्खा हुआ, जमा किया हुआ, नीचा किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: विनीत, प्रश्रित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
निभृत 📚धरा हुआ । रखा हुआ । घृत🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
निभृत
विनम्र (३.१.२५) — विनीत, प्रश्रित

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬