🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:47:54 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निभृत
nibhṛta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निभृत १ वि॰ [सं॰]
१. धरा हुआ । रखा हुआ । घृत ।
२. निश्चल । अटल ।
३. गुप्त । छिपा हुआ ।
४. बंद किया हुआ ।
५. निश्चित । स्थिर ।
६. भ्रम । विनीत ।
७. शांत । अनुद्विग्न । धीर ।
८. निर्जन । एकांत । सुना । उ॰—दो काठों की संधि बीच उस निभृत गुफा में अपने । अग्निशिखा बुझ गई, जागने पर जैसे सुख सपने ।—कामायनी, पृ॰ १३६ ।
९. भरा हुआ । पूर्ण । युक्त । (समास में प्रयुक्त) ।
१०. अस्त होने के निकट (सूर्य या चंद्रमा)
११. घीर । धैर्यशाली (को॰) ।
१२. आवृत । आच्छादित (को॰) । १३ धीमा । मंद । (को॰) । यौ॰—निभृतात्मा = अविचल । धीर ।
निभृत २ संज्ञा पुं॰ नभ्रता । विनीतता [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-भृत mfn. (√ भृ) borne or placed down, hidden, secret, MBh.; Kāv. &c.
nearly set (as the moon), Ragh.
firm, immovable, Hariv.; Kāv.; Pur.
shut, closed (as a door), L.
fixed, settled, decided, RV.
fixed or intent upon (comp.), Kād.
filled with, full of (instr. or comp.), BhP.
attached, faithful, MBh.; MārkP.
still, silent, Kum.
quiet, humble, modest, mild, gentle, MBh.; R. &c.
free from passions, undisturbed (= शान्त), Hcar.
lonely, solitary, Gīt.
नि-भृत n. humility, modesty, MBh. v, 1493 (Nīlak. ‘secrecy, silence’).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (550,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निभृत a. 1 Placed down, deposited, lowered. --2 Filled with, full of; चिंतया निभृतः Bhāg. --3 Concealed, hidden, out of sight, unperceved, unobserved; निभृतो भूत्वा Pt. 1; नभसा निभृतेंदुना R. 8. 15 ‘with the moon become invisible, about to set or go down’; Ve. 6. 2, Śi. 6. 20. --4 Secret, covert; Śi. 13. 42. --5 (a) Still, silent; निभृतद्विरेफं ( काननं) Ku. 3. 42, 6. 2. (b) Steady, fixed, immovable, motionless; Ś. 1. 8. --6 Mild, gentle; अनिभृता वायवः Ki. 13. 66 ‘not gentle, violent or strong’; Māl. 2. 12; Mv. 3. 14. --7 Modest, humble; अनिभृतकरेषु प्रियेषु Me. 68; प्रणामनिभृता कुलवधूरिव Mu. 1. --8 Firm, resolute. --9 Lonely, solitary; निभृतनिकुंजगृहं गतया Gīt. 2. --10 Shut, closed (as a door). --11 True, faithful, firmly attached. --तं Modesty, humility. --तं ind. 1 Secretly, covertly, privatly, unperceived; Ś. 3; Śi. 3. 74; Ms. 9. 263. --2 Silently, quietly; K. 134. --3 Out of sight, in a corner. --Comp. --आत्मन् a. firm, resolute.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0624-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निभृत त्रि० नि + भृ--क्त । १ धृते २ विनीते ३ निलले ४ एकाग्रे ५ गुप्ते ६ निर्जने अस्तायोपस्थिते च शर्ब्दार्थचि० “नमसा निभृतेन्दुना तुलाम्” रघुः “मधुकराङ्गनया मुहुरुन्मद- ध्यनिभृता निभृताक्षरमुज्जमे” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4071,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निभृतः, त्रि, (नि + भृ + क्त ।) विनीतः । निर्जनः । यथा, -- “निभृतनिकुञ्जगृहं गतया निशि रहसि निलीय वसन्तम् ।” इति श्रीजयदेवः । २ । ११ ॥ (अस्तमयासन्नः । यथा, रघुवंशे । ८ । १५ । “नभसा निभृतेन्दुना तुला- मुदितार्केण समारुरोह तत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-884-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "निभृत" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें