🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:12:56 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

नियमित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

नियमित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

नियमित

अर्थ: अवरुद्ध, दमन किया, नियन्त्रित

व्युत्पत्ति: नि + यम् + पिच् +

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. नियमित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. नियमित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. यमित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: नि + यम् + क्त
  4. यमित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: नि + यम् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — नियमित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानियमितःनियमितौनियमिताः
द्वितीयानियमितम्नियमितौनियमितान्
तृतीयानियमितेननियमिताभ्याम्नियमितैः
चतुर्थीनियमितायनियमिताभ्याम्नियमितेभ्यः
पञ्चमीनियमितात् / नियमिताद्नियमिताभ्याम्नियमितेभ्यः
षष्ठीनियमितस्यनियमितयोःनियमितानाम्
सप्तमीनियमितेनियमितयोःनियमितेषु
सम्बोधनहे नियमितहे नियमितौहे नियमिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — नियमित
नियमित
niyamita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नियमित वि॰ [सं॰]
१. बँधा हुआ । क्रमबद्ध ।
२. नियमों के भीतर लाया हुआ । नियमबद्ध । बाकायदा । कायदे कानुन के मुताबिक ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-˚यमित mfn. checked, restrained, bound by, confined in, fastened to (comp.), MBh.; Kāv. &c.
stopped, suppressed, Kālid.
fixed on, determined, destined to be (inf.), Rājat.; Pañcar.
governed, guided
regulated, prescribed, W.
stipulated, agreed upon, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (552,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नियमित p. p. 1 Checked, curbed, restrained. --2 Moderated, tempered. --3 Removed, lessened. --4 Governed, guided. --5 Regulated, prescribed, laid down. --6 Fixed, agreed upon, stipulated. --7 Bound, confined. --8 Observed (as a vow or penance).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0625-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नियमित त्रि० नि + यम--णिच्--कर्मणि क्त । १ कृतवन्धने “किञ्चिद्भ्रुभङ्गीलीलानियमितजलधिंरामन्वेषयामि” महाना० । २ कृतनियमे च
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4079,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नियमितः, त्रि, (नि + यम + णिच् + क्तः ।) कृत- नियमः । बद्धः । यथा, -- “क्षुद्राः सन्त्रासमेते विजहतु हरयः क्षुण्णशक्रेभ- कुम्भा युष्मद्देहेषु लज्जां दधति परममी शायका निष्प- तन्तः । सौमित्रे ! तिष्ठ पात्रं त्वमपि न हि रुषां नन्वहं मेघनादः किञ्चिद्भ्रूभङ्गलीलानियमितजलधिं राममन्वे- षयामि ॥” इति महानाटकम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-886-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "नियमित" आता है (9)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
नियमितनियमित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: नियमित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | यमित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: नि + यम् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

नियमित 📚 ➤ अवरुद्ध, दमन किया, नियन्त्रित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
नियमित 📚बँधा हुआ । क्रमबद्ध🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें