🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:21:32 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

नीवृत्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

नीवृत्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

नीवृत्

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: जननिवासस्थानम् · पर्याय: जनपद, आनर्त

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. नीवृद् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. नीवृद् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. नीवृत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. नीवृत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — निविद्
निविद्
nivid
ⓘ "नीवृद्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है। अन्य निकट रूप: नीविद्
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-√ 1. विद् (aor. -अवेदिषुर्, BhP.; inf. -वेदितुम्, with v.l. ˚दयितुम्, Śāk.), to tell, communicate, proclaim, report, relate: Caus. -वेदयति, ˚ते (pf. -वेदयाम् आस ind.p. ˚दयित्वा, or ˚द्य) id. (with dat. gen. or loc.), Mn.; MBh.; Kāv. &c.; to offer, present, give, deliver, Br.; GṛS. &c.; (with आत्मानम्), to offer or present one's self (as a slave &c.), ŚBr.; Mn. &c.; to proclaim i.e. introduce one's self, R.; Śak.; Kathās.; (with दोषम्) to throw the blame upon (dat.), Pañc. (B.), iii, 163.
नि-˚विद् f. instruction, information, RV. (cf. Naigh. i, 11)
N. of partic. sentences or short formularies inserted in a liturgy and containing epithets or short invocations of the gods, AV.; VS.; Br.; ŚrS. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (559,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निविद् {c2c} P. (generally in the caus.) 1 To tell, communicate, inform (with dat.); उपस्थितां होमवेलां गुरवे निवेदयामि Ś. 4; काश्यपाय वनस्पतिसेवां निवेदयावः ibid., R. 2. 68. --2 To declare or announce oneself; कथमात्मानं निवेदयामि Ś. 1. --3 To indicate, betray, show; शंकापीरग्रहनिवेदयिता Mu. 1; दिगंबरत्वेन निवेदितं वसु Ku. 5. 72; R. 17. 40. --4 To offer, present, give, make an offer of; स्वराज्यं चंद्रापीडाय न्यवेदयत् K. 367; राज्यमस्मै न्यवेदयत् R. 15. 70, 11. 47; Ms. 2. 51; Y. 1. 27. --5 To entrust to the care of, make or deliver over to.
निविद् f. Ved. 1 Speech, a short Vedic text. --2 Instruction, precept, direction. --3 Invocation.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0637-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निविद् स्त्री नि + विद--करणे क्विप् । १ वाचि निघण्टुः । वैश्वदेवस्य शस्त्रे शंसनीये २ मन्त्रपदभेदे च “कति देवा याज्ञवल्क्येति स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे, यावन्तो वैश्व- देवस्य निविद्युच्यन्ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रा” वृ० उप० । “स याज्ञवल्क्योऽपि एतयैव वक्ष्य- माणया निविदा प्रतिपेदे, यां संख्यां पृष्टवान् शाकल्यो यावन्तो यावत्सङ्ख्याका देवा वैश्वदेवस्य शस्त्रस्य निविदि, निविन्नाम देवतासंख्यावाचकानि मन्त्रपदानि कानि- चिद्वैश्वदेवे शस्त्रे शस्यन्ते तानि निवित्संज्ञकानि तस्यां निविदि यावन्तो देवाः श्रूयन्ते तावन्तो देवा इति । का पुनः सा निविदिति तानि निवित्पदानि [] प्रदर्श्यन्ते । त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च देवा देवानां त्रीणि च शतानि पुनरप्येवं त्रयश्च त्री च सहस्राण्ये तावन्तो देवाः” भा० । ३ वक्ष्यमाणन्यूङ्खशब्दार्थे “पदैरा- प्नोति निविदः” यजु० १९२५ “पदैः निबिदः न्यूङ्खाना- प्नोति” वेददी० “सावित्र्यं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति” “चतुर्थकं द्यावापृथिवीयं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति” “अच्छेत्यार्भवं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति” वैश्वदेवं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति” इत्यादीनि शत० ब्रा० १३५१११ पठितानि ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4108-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
नीवृत्नीवृद् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: नीवृद् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | नीवृत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

नीवृत् 📚 ➤ जनपद उमा-कोश
संस्कृत: जननिवासस्थानम् · पर्याय: जनपद, आनर्त

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
नीवृद् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬