🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:32:12 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निविद्
nivid
ⓘ "नीवृद्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है। अन्य निकट रूप: नीविद्
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-√ 1. विद् (aor. -अवेदिषुर्, BhP.; inf. -वेदितुम्, with v.l. ˚दयितुम्, Śāk.), to tell, communicate, proclaim, report, relate: Caus. -वेदयति, ˚ते (pf. -वेदयाम् आस ind.p. ˚दयित्वा, or ˚द्य) id. (with dat. gen. or loc.), Mn.; MBh.; Kāv. &c.; to offer, present, give, deliver, Br.; GṛS. &c.; (with आत्मानम्), to offer or present one's self (as a slave &c.), ŚBr.; Mn. &c.; to proclaim i.e. introduce one's self, R.; Śak.; Kathās.; (with दोषम्) to throw the blame upon (dat.), Pañc. (B.), iii, 163.
नि-˚विद् f. instruction, information, RV. (cf. Naigh. i, 11)
N. of partic. sentences or short formularies inserted in a liturgy and containing epithets or short invocations of the gods, AV.; VS.; Br.; ŚrS. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (559,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निविद् {c2c} P. (generally in the caus.) 1 To tell, communicate, inform (with dat.); उपस्थितां होमवेलां गुरवे निवेदयामि Ś. 4; काश्यपाय वनस्पतिसेवां निवेदयावः ibid., R. 2. 68. --2 To declare or announce oneself; कथमात्मानं निवेदयामि Ś. 1. --3 To indicate, betray, show; शंकापीरग्रहनिवेदयिता Mu. 1; दिगंबरत्वेन निवेदितं वसु Ku. 5. 72; R. 17. 40. --4 To offer, present, give, make an offer of; स्वराज्यं चंद्रापीडाय न्यवेदयत् K. 367; राज्यमस्मै न्यवेदयत् R. 15. 70, 11. 47; Ms. 2. 51; Y. 1. 27. --5 To entrust to the care of, make or deliver over to.
निविद् f. Ved. 1 Speech, a short Vedic text. --2 Instruction, precept, direction. --3 Invocation.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0637-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निविद् स्त्री नि + विद--करणे क्विप् । १ वाचि निघण्टुः । वैश्वदेवस्य शस्त्रे शंसनीये २ मन्त्रपदभेदे च “कति देवा याज्ञवल्क्येति स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे, यावन्तो वैश्व- देवस्य निविद्युच्यन्ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रा” वृ० उप० । “स याज्ञवल्क्योऽपि एतयैव वक्ष्य- माणया निविदा प्रतिपेदे, यां संख्यां पृष्टवान् शाकल्यो यावन्तो यावत्सङ्ख्याका देवा वैश्वदेवस्य शस्त्रस्य निविदि, निविन्नाम देवतासंख्यावाचकानि मन्त्रपदानि कानि- चिद्वैश्वदेवे शस्त्रे शस्यन्ते तानि निवित्संज्ञकानि तस्यां निविदि यावन्तो देवाः श्रूयन्ते तावन्तो देवा इति । का पुनः सा निविदिति तानि निवित्पदानि [] प्रदर्श्यन्ते । त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च देवा देवानां त्रीणि च शतानि पुनरप्येवं त्रयश्च त्री च सहस्राण्ये तावन्तो देवाः” भा० । ३ वक्ष्यमाणन्यूङ्खशब्दार्थे “पदैरा- प्नोति निविदः” यजु० १९२५ “पदैः निबिदः न्यूङ्खाना- प्नोति” वेददी० “सावित्र्यं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति” “चतुर्थकं द्यावापृथिवीयं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति” “अच्छेत्यार्भवं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति” वैश्वदेवं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति” इत्यादीनि शत० ब्रा० १३५१११ पठितानि ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4108-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬