॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: पानी, दूध
संस्कृत: जलम्, दुग्धम् · पर्याय: अप्, वार्, वारि, सलिल, कमल
अंग्रेज़ी: water, milk
व्युत्पत्ति: पय् + असुन्, पा + असुन्, इकारादेश्च (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | पयः | पयसी | पयांसि |
| द्वितीया | पयः | पयसी | पयांसि |
| तृतीया | पयसा | पयोभ्याम् | पयोभिः |
| चतुर्थी | पयसे | पयोभ्याम् | पयोभ्यः |
| पञ्चमी | पयसः | पयोभ्याम् | पयोभ्यः |
| षष्ठी | पयसः | पयसोः | पयसाम् |
| सप्तमी | पयसि | पयसोः | पयस्सु / पयःसु |
| सम्बोधन | हे पयः | हे पयसी | हे पयांसि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: दुःख देना, शोक करना
संस्कृत: परिकूजने
अंग्रेज़ी: to irritate, to cause pain, to mourn to grieve
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | देवतात् / देवताद् / देवतु | देवताम् | देवन्तु |
| मध्यम | देव / देवतात् / देवताद् | देवतम् | देवत |
| उत्तम | देवानि | देवाव | देवाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: देवति · लट् (आत्मने.): देवयते · लिट्: दिदेव · लिट् (आत्मने.): देवयाञ्चक्रे · लुट्: देविता · लुट् (आत्मने.): देवयिता · लृट्: देविष्यति · लृट् (आत्मने.): देवयिष्यते · लोट्: देवतात् · लोट् (आत्मने.): देवयताम् · लङ्: अदेवत् · लङ् (आत्मने.): अदेवयत · विधिलिङ्: देवेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): देवयेत · आशीर्लिङ्: दीव्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): देवयिषीष्ट · लुङ्: अदेवीत् · लुङ् (आत्मने.): अदीदिवत · लृङ्: अदेविष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अदेवयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: देवन · ण्वुल्: देवकः · तृच्: देविता · यत्: देव्यः · ण्यत्: देव्यः · तव्य: देवितव्यः · अनीयर्: देवनीयः · क्त: द्यूनः · क्तवतु: द्यूनवान् · शतृ: देवन् · स्य-शतृ: देविष्यन् · शानच्: देवयमानः · क्त्वा: द्यूत्वा · ल्यप्: प्रदीव्य · तुमुन्: देवितुम् · णमुल्: देवम् · घञ्: देवः · क्तिन्: द्यूति · क्वसु: दिदिवान्
पयः 📚 ➤ पानी, दूध
संस्कृत: जलम्, दुग्धम् · पर्याय: अप्, वार्, वारि, सलिल, कमल
देव 📚 ➤ दुःख देना, शोक करना
संस्कृत: परिकूजने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| पयस् 📚 | n. (√ 1. पी) any fluid or juice, (esp.) milk, water, rain | 🔵🟣🟢 |
| दिव् 📚 | दे॰ 'दिव' | 🟠🔵🟣🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| पयस् |
जल के नाम (१.१०.३) — अप्, वार्, वारि, सलिल, कमल, जल, कीलाल, अमृत दूध (२.९.५२) — दुग्ध, क्षीर |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| पयोदेव | पयः + देव | विसर्ग → उ (हशि च) | हशि च (६.१.११४) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड