🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:25:54 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

परिगतः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

परिगतः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

परिगतः

अर्थ: परि + गम् + क्त "घेरा हुआ, आवेष्टित, अहाता बनाया हुआ"

व्युत्पत्ति: - परि + गम् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. परिगत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — परिगत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरिगतःपरिगतौपरिगताः
द्वितीयापरिगतम्परिगतौपरिगतान्
तृतीयापरिगतेनपरिगताभ्याम्परिगतैः
चतुर्थीपरिगतायपरिगताभ्याम्परिगतेभ्यः
पञ्चमीपरिगतात् / परिगताद्परिगताभ्याम्परिगतेभ्यः
षष्ठीपरिगतस्यपरिगतयोःपरिगतानाम्
सप्तमीपरिगतेपरिगतयोःपरिगतेषु
सम्बोधनहे परिगतहे परिगतौहे परिगताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — परिगत
परिगत
parigata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
परिगत वि॰ [सं॰]
१. गत । बीता हुआ । गया गुजरा ।
२. मरा हुआ । मृत ।
३. विस्मृत । जिसे भूल गए हों ।
४. ज्ञात । जाना हुआ ।
५. प्राप्त । मिला हुआ ।
६. वेष्टित । घेरा हुआ
७. स्मृत । स्मरण किया हुआ (को॰) ।
८. बाधित । बाधा- युक्त (को॰) ।
९. पीड़ित । पीड़ायुक्त (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परि-गत mfn. gone round or through, surrounded, encompassed, MBh.; R. &c.
filled, possessed of, visited by, afflicted with (instr. or comp.), ib.
diffused, spread, Kāv.
deceased, dead, Bhartṛ. iii, 49
experienced, known, learnt from (abl.), Kāv.
forgotten, L.
obtained, L.
= चेष्टित, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (592,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परिगत p. p. 1 Surrounded, enclosed, encircled; Māl. 4. 10. --2 Diffused, spread around; Ś. 7. 35. --3 Known, understood; R. 7. 71; परिगतपरिगंतव्य एव भवान् Ve. 3; Mv. 3. 47. --4 Filled or covered with, possessed of (usually in comp.); Śi. 9. 26. --5 Got, obtained; Bh. 3. 52. --6 Remembered. --7 Overcome, overwhelmed. --8 Affected by, afflicted with; Pt. 1. 49. --9 Performed. --10 Forgotten. --11 Obstructed, hindered.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0672-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिगत त्रि० परि + गम--क्त । १ व्याप्ते २ स्मृते ३ ज्ञाते ४ चे- ष्टिते च मेदि० । ५ गते हेमच० ६ वेष्टिते च । कर्त्तरि क्त । ७ परितो गन्तरि त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4245,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिगतः, त्रि, (परि + गम् + क्त ।) प्राप्तः । विस्मृतः । ज्ञातः । चेष्टितः । इति मेदिनी ॥ गतः । इति हेमचन्द्रः ॥ वेष्टितः । यथा, -- “अथ सवल्कदुकूलकुथादिभिः परिगतोज्ज्वलदुद्धतबालधिः ।” इति भट्टिकाव्ये । १० । १ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-057-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
परिगतःपरिगत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

परिगतः 📚 ➤ परि + गम् + क्त "घेरा हुआ, आवेष्टित, अहाता बनाया हुआ"

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
परिगत 📚गत । बीता हुआ । गया गुजरा🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • परिगतः: - परि + गम् + क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬