🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:53:58 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

परिचित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

परिचित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

परिचित

अर्थ: परि + चि + क्त "ढेर लगाया हुआ, इकट्ठा किया हुआ"

व्युत्पत्ति: - परि + चि + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. परिचित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. परिचित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. चित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: परि + चि + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — परिचित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरिचितःपरिचितौपरिचिताः
द्वितीयापरिचितम्परिचितौपरिचितान्
तृतीयापरिचितेनपरिचिताभ्याम्परिचितैः
चतुर्थीपरिचितायपरिचिताभ्याम्परिचितेभ्यः
पञ्चमीपरिचितात् / परिचिताद्परिचिताभ्याम्परिचितेभ्यः
षष्ठीपरिचितस्यपरिचितयोःपरिचितानाम्
सप्तमीपरिचितेपरिचितयोःपरिचितेषु
सम्बोधनहे परिचितहे परिचितौहे परिचिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — परिचित
परिचित
paricita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
परिचित वि॰ [सं॰]
१. जिसका परिचय हो चुका हो । जाना बूझा । ज्ञात । मालूम । जैसे,—इस पुस्तक का विषय मेरा परिचित नहीं है ।
२. जिसको परिचय हो चुका हो । वह जो किसी को जान चुका हो । अभिज्ञ । वाकिफ । जैसे,—मैं उनके स्व- भाव से बिलकुल परिचित नहीं हूँ ।
३. जान पहचान रखनेवाला । मिलने जुलनेवाला । मुलाकाती । जैसे,—मेरी परि चित मंडली अब इतनी बड़ी हो गई है कि मिलने जुलने में ही प्रायः मेरा सारा समय लग जाता है ।
४. जैन दर्शन के अनुसार वह स्वर्गीय आत्मा जो दो बार किसी चक्र में आ चुकी हो ।
५. इकट्ठा किया हुआ । ढेर लगा हुआ । संचित ।
६. किसी काम को बार बार करना । अभ्यास । मश्क (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. परि-चित mfn. heaped up, accumulated, gathered, Megh.; Rājat.; BhP.
(with instr.) filled with, containing, BhP.
2. परि-चित mfn. known, familiar (˚तं-√ कृ, to make a person's acquaintance), Hariv.; Kāv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (593,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परिचित p. p. 1 Heaped up, accumulated. --2 Familiar, intimate or acquainted with; Ś. 5. 10. --3 Learnt, practised.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0673-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिचित त्रि० परि + चि--कर्मणि क्त । १ परिचययुक्ते २ तत्कर्मणि ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4246,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिचितः, त्रि, (परि + चि + कर्म्मणि क्तः ।) परिचयविशिष्टः । ज्ञातः । यथा, -- “त्यक्तव्येयं चिरपरिचिता जन्मभूमीति बुद्ध्या मा खिद्यस्व त्रिभुवनजनत्राणहेतोः क्रमाङ्क ! । किन्न त्याज्यं भवति महतां चेत् परस्योपकारी । वाराणस्या मुनिरपि गतो दक्षिणाशामगस्त्यः ॥” इति पदाङ्कदूतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-058-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "परिचित" आता है (10)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
परिचितपरिचित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: परिचित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | चित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: परि + चि + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

परिचित 📚 ➤ परि + चि + क्त "ढेर लगाया हुआ, इकट्ठा किया हुआ"

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
परिचित 📚जिसका परिचय हो चुका हो । जाना बूझा । ज्ञात । मालूम । जैसे,—इस पुस्तक क…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • परिचित: - परि + चि + क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬