🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:38:27 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पादः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पादः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पादः

अर्थ: पैर, किरन, किसी श्लोक का चौथा हिस्सा

संस्कृत: चरणः, किरणः, तुर्यांशः, पर्वतसमीपस्थाल्पपर्वतः, तुरीयोभागः · पर्याय: प्रत्यन्तपर्वत

अंग्रेज़ी: Foot, Ray, One-fourth of a verse

व्युत्पत्ति: पद् + घञ् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पाद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — पाद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापादःपादौपादाः
द्वितीयापादम्पादौपादान्
तृतीयापादेनपादाभ्याम्पादैः
चतुर्थीपादायपादाभ्याम्पादेभ्यः
पञ्चमीपादात् / पादाद्पादाभ्याम्पादेभ्यः
षष्ठीपादस्यपादयोःपादानाम्
सप्तमीपादेपादयोःपादेषु
सम्बोधनहे पादहे पादौहे पादाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पाद
पाद
pāda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
मुख्य पर्वत के पास के छोटे पर्वत (2.3.7) प्रत्यन्तपर्वत
चौथाई भाग (2.9.89)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पाद १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. चरण । पैर । पाँव । यौ॰—पादत्राण । विशेष—यह शब्द जब किसी के नाम या पद के अंत में लगाया जाता है तब वक्ता का उसके प्रति अत्यंत सम्मान भाव तथा श्रद्धा प्रगट करता है । जैसे,—कुमारिलपाद, गुरुपाद, आचार्यपाद, तातपाद, आदि ।
२. मंत्र, श्लोक या अन्य किसी छंदोबद्ध काव्य का चतुर्थांश । पद । चरण ।
३. किसी चीज का चौथा भाग । चौथाई ।
४. पुस्तक का विशेष अंश । जैसे, पातंजल का समाधिपाद, साधनपाद आदि ।
५. वृक्ष का मूल ।
६. किसी वस्तु का नीचे का भाग । तल । जैसे, पाददेश ।
७. बड़े पर्वत के समीप में छोटा पर्वत ।
८. चिकित्सा के चार अंग-वैद्य, रोगी औषध और उपचारक ।
९. किरण । रश्मि ।
१०. पद की क्रिया । गमन ।
११. एक ऋषि ।
१२. शिव ।
१३. एक पैर का नाप जो १२ अंगुल की होती है (को॰) ।
१४. अंश । भाग । हिस्सा । टुकड़ा (को॰) ।
१५. चक्र । चक्का (को॰) ।
१६. सोने का एक सिक्का जो एक तोला के लगभग होता था (को॰) ।
पाद २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ पर्द, प्रा॰ पद्द] वह वायु जो गुदा के मार्ग से निकले । अपानवायु । अधोवायु । गोज ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाद m. (ifc. f(आ). , rarely f(ई). ) the foot (of men and animals), RV. &c. &c. (the pl. sometimes added to proper names or titles in token of respect, e.g. देव-पादाः, ‘the king's majesty’, Pañc. ; नारायणप्˚, ‘the venerable N˚’, Sāh.; पादैः ind. on foot [said of several persons], R.; ˚दयोः and ˚दे-√ पत्, to fall at a person's [gen.] feet, Kāv.; Hit.)
the foot or leg of an inanimate object, column, pillar, AV.; ŚBr.; MBh. &c.
a wheel, Śiś. xii, 21
a foot as a measure (= 12 Aṅgulas), ŚBr.; ŚrS.; MārkP.
the foot or root of a tree, Var.
the foot or a hill at the f˚ of a mountain, MBh.; Kāv. &c.
the bottom (दृतेह् पादात्, ‘from the b˚ of a bag’ v.l. पात्रात्), MBh. v, 1047
a ray or beam of light (considered as the f˚ of a heavenly body), ib.
a quarter, a fourth part (the f˚ of a quadruped being one out of 4), ŚBr.; Mn.; MBh. &c. (pl. the 4 parts i.e. all things required for [gen.] Suśr.)
the quadrant (of a circle), Āryabh., Sch.
a verse or line (as the fourth part of a regular stanza), Br.; ŚrS.; Prāt. &c.
the caesura of a verse, AgP., the chapter of a book (orig. only of a book or section of a b˚ consisting of 4 parts, as the Adhyāyas of Pāṇini's grammar).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (617,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पादः [पद्यते गम्योऽनेन करणे कर्मणि वा घञ्] 1 The foot (whether of men of animals); तयोर्जगृहतुः पादान् R. 1. 57; पादयोर्निपत्यः पादपतित &c. The word पाद at the end of comp. is changed to पाद् after सु and numerals; i. e. सुपाद्, द्विपाद्, त्रिपाद् &c.; and also when the first member is used as a standard of comparison, but is a word other than हस्ति &c.; see P. V. 4. 138-140 e. g. व्याघ्रपाद्. The nom. pl. of पाद is often added to names of persons or titles of address to show great respect or veneration; मृष्यंतु लवस्य बलिशतां तातपादाः U. 6; जीवत्सु तातपारेषु 1. 19; देवप दानां नास्माभिः प्रयोजनं Pt. 1; so एवमाराध्यपादा आज्ञापयंति Prab. 1; so कुमारिलपादाः &c. --2 A ray of light; बालस्यापि रवेः पादाः पतंत्युपरि भूभृतां Pt. 1. 328; Śi. 9. 34; R. 16. 53 (where the word has sense 1 also). --3 The foot or leg of an inanimate object, as of a bed stead. --4 The foot or root of a tree; as in पादप. --5 The foot of a mountain, a hill at the foot of a mountain (पादाः प्रत्यंतपर्वताः); Me. 19: Ś. 6. 16. --6 A quarter, fourth part; as in सपादो रूपंकः ‘one and one-fourth rupee’: Ms. 8. 241; Y. 2. 174. --7 The fourth part of a stanza, a line. --8 The fourth part of a chapter or book, as of the Adhyāyas of Pāṇini, or of the Brahma Sūtras. --9 A part in general. --10 A column, pillar. --11 A foot as a measure equal to twelve Aṅgulis. --12 The quadrant of a circle. --Comp. --अग्रं the point or extremity of the foot; Ratn. 1. 1. --अंकः a foot-mark. --अंगदं --दी an orna ment for the foot, an anklet. --अंगुलिः --ली f. a toe. --अंगुष्ठः the great toe. --अतः the point or extremity [] of the feet. --अंतरं the interval of a step, the distance of a foot. --(रे) ind. {1} after the interval of a step. {2} close or near to. --अंबु n. butter milk containing a fourth part of water. --अंभस् n. water in which the feet (of revered persons) have been washed. --अरविंदं, --कमलं, --पंकजं, --पद्मं a lotus-like foot. --अर्घ्यं a gift to a Brāhmaṇa or a venerable person. --अलिन्दी a boat. --अवसेचनं {1} washing the feet. {2} the water used for washing the feet. --अष्ठीलः the ankle. --आघतः a kick. --आनत a. prostrate, fallen at the feet of; Ku. 3. 8. --आवर्तः {1} a wheel worked by the feet for raising up water from a well. {2} a square foot. --आसनं a foot-stool. --आस्फालनं trampling or motion of the feet, floundering. --आहत a. kicked. --आहति f. {1} treading or trampling. {2} a kick. --उदकं, --जलं {1} water for washing the feet. {2} water in which the feet of sacred and revered persons are washed, and which is thus considered holy. --उदरः a serpent. --कटकः --कं, --वीलिका an anklet. --क्षेपः a foot-step. --गंडीरः a morbid swelling of the legs and feet. --ग्रथिः the ankle. --ग्रहणं seizing or clasping the feet (as a mark of respectful salutation); Ku. 7. 27. --चतुरः, --चत्वरः {1} a slanderer. {2} a goat. {3} the fig-tree. {4} a sand-bank. {5} hail. --चापल्यं shuffling of the feet. --चारः going on foot, walking; यदि च विचरेत् पादच रेण गौरी Me. 60 ‘if Gaurī should walk on foot’; R. 11. 10. {2} the daily position of the planets. --चारिन् a. {1} walking or going on foot. {2} fighting on foot. (--m.) {1} a pedestrian. {2} a footsoldier. --जः a Śūdra. --जलं butter-milk mixed with one-fourth of water. --जाहं the tarsus. --तलं the sole of the foot. --त्रः, --त्रा, --त्राणं a boot or shoe. --दारी, --दारिका a chap in the feet. --दाहः a burning sensation in the feet. --धावनिका sand used for rubbing the feet. --नालिका an anklet. --न्यासः movement of the feet; M. 2. 9. --पः {1} a tree; निरस्तपादपे देश एरंडोऽपि द्रुमायते H. 1. 69; अनुभवति हि मूर्ध्ना पादपस्तीव्रमुष्णं Ś. 5. 7. {2} a foot-stool. --(पा) a [] shoe. ˚खंडः, --डं a grove of trees. ˚रुहा a climbing plant. --पद्धतिः f. a track. --पालिका an anklet. --पाशः {1} a foot-rope for cattle. {2} an anklet of small bells &c. --(शी) {1} a fetter. {2} a mat. {3} a creeper. --पीठः --ठं a foot-stool; R. 17. 28; Ku. 3. 11. --पीठिका {1} a vulgar trade (as that of a barber). {2} white stone. --पूरणं {1} filling out a line. {2} an expletive; तु पादपूरणे भेदे समुच्चयेऽ वधारणे Viśva. --प्रक्षालनं washing the feet. --प्रणामः prostration (at the feet). --प्रतिष्ठानं a foot-stool. --प्रधारणं a shoe. --प्रहारः a kick. --बंधनं {1} a chain, fetter. {2} a stock of cattle. --भागः a quarter. --मुद्रा a foot-print. --मूलं {1} the tarsus. {2} the sole of the foot. {3} the heel. {4} the foot of a mountain. {5} a polite way of speaking of a person; देवपादमूलमागताहं K. 8. --रक्षः {1} a shoe. {2} a footguard. --रक्षणं {1} a cover for the feet. {2} a leather boot or shoe. --रजस् n. the dust of the feet. --रज्जुः f. a tether for the foot of an elephant. --रथी a shoe, boot. --रोहः, --रोहणः the (Indian) fig-tree. --वंदनं saluting the feet. --वल्मीकः elephantiasis. --विरजस् f. a shoe, boot. (--m.) a god. --शाखा a toe. --शैलः a hill at the foot of a mountain. --शोथः swelling of the foot. --शौचं cleaning the feet by washing, washing the feet; Pt. 1. 172. --सेवनं, --सेवा {1} showing respect by touching the feet. {2} service. स्फोटः ‘cracking of the feet’, chilblain. --हत a. kicked. --हर्षः numbness of the feet after pressure upon the crural nerves. --हीनात् ind. {1} without division or transition. {2} all at once.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0693-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पाद पु० पद्यते गम्यतेऽनेन करणे कर्मणि वा घञ् । १ चरणे अमरः २ श्लोकमन्त्रयोश्चतुर्थांशे “सोऽचि लोपे चेत् पाद- पूरणम्” पा० “पादश्चेल्लोपे सत्येव पूर्य्येत” सि० कौ० । “पादेन नाक्रमेत् पादमुच्छिष्टं नैव लङ्घयेत् । न संह- ताम्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः” इति कर्मलो- चनम् । पादचालनादिनिषेधो यथा “न पादचालनं कुर्य्यात् पादेन वा कदाचन । नाग्नौ प्रध्मापयेत् पादौ न कांस्ये धावयेद्बुधः । नातिप्रसारयेद्देवब्राह्मणाना- मथापि वा । वाय्वग्निनृपविप्राणां सूर्य्यं वा शशिनं प्रति” कौर्मे उपरिभागे १५ अ० । सुसंख्यापूर्वकस्य अ- न्त्यलोपः बहु० समा० । द्विपाद् सुपाद् । उपमानात्तु वा व्याघ्रपाद्(दः) । पाच्छब्देनैकोपपत्तौ अन्त्यलोपविधा- नम् द्विपादः सुपादः इति प्रयोगवारणार्थम् । पादश्च इन्द्रियभेदः इन्द्रियशब्दे ९५५ पृ० दृश्यः । ३ वृक्षादैर्भूले पादपः । ४ चतुर्थभागे ५ प्रत्यन्तपर्बते महाद्रिसन्नि- कृष्टक्षुद्रपर्वते ६ किरणे च मेदि० ७ ग्रन्थांशमात्रे ८ अव- यवमात्रे । भावे घञ् । ९ गमने तत्र कुशलः आकर्षा० कन् । पादक गमनकुशले त्रि० । पादेन चरति पर्पा० ष्ठन् पदादेशश्च पदिक पादचारिणि त्रि० स्त्रियां ङीष् । अस्य भत्थे शसादौ च परे वा पदादेशः । पादान् पदः इत्यादि । वृषा० आद्युदात्ततास्य । १० ऋषिभेदे
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4302,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पाद, पुं, (पद + णिच् + क्विप् ।) पादः । इति जटाधरः ॥
पादः, पुं, (पद + करणे घञ् ।) पद्यते गम्यते अनेन । पा इति भाषा । स तु गर्भस्थबालकस्य मासद्वयेन भवति । यथा, -- “मासेन तु शिरो द्वाभ्यां बाह्वङ्घ्य्राद्यङ्गविग्रहः ॥” इति भागवतीयतृतीयस्कन्धः ॥ [] तत्पर्य्यायः । पत् २ अङ्घ्रिः ३ चरणः ४ । इत्य- मरः ॥ अंह्निः ५ । इति शब्दरत्नावली ॥ * ॥ ऋग्वेदीयमन्त्रचतुर्थांशः । श्लोकचतुर्थांशः । यथा, पादाश्चेल्लोपे सत्येव पूर्य्येत । इह ऋक्पाद एव गृह्यते । इति वामनः ॥ अविशेषात् श्लोकपादो- ऽपि । इत्यपरे । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥ * ॥ पादद्वारा पादाक्रमणादिनिषेधो यथा, -- “पादेन नाक्रमेत् पादमुच्छिष्टं नैव लङ्घयेत् । न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः ॥” इति कर्म्मलोचनम् ॥ * ॥ पादचालनादिनिषेधो यथा, -- “न पादचालनं कुर्य्यात् पादेन वा कदाचन । नाग्नौ प्रतापयेत् पादौ न कांस्ये धावयेद्बुधः ॥ नातिप्रसारयेद्देवं ब्राह्मणान् गामथापि वा । वाय्वग्निनृपविप्राणां सूर्य्यं वा शशिनं प्रति ॥” इति कौर्म्मे उपविभागे १५ अध्यायः ॥ * ॥ पादेन्द्रियस्याध्यात्मत्वं तस्मिन्नधिभूतमधिदैवतञ्च यथा, महाभारते आश्वमेधिकपर्व्वणि ४२ अध्याये । “अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्व्वं विविधमिन्द्रियम् । पादावध्यात्ममित्याहुर्ब्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः ॥ अधिभूतन्तु गन्तव्यं विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥” वुध्नः । वृक्षमूलम् । तुरीयांशः । चतुर्थभागः । शैलप्रत्यन्तपर्व्वतः । महाद्रिसमीपे क्षुद्रपर्व्वतः । (यथा, हरिवंशे ९४ । २० । “उभयोर्बिन्ध्यर्क्षयोः पादे नगयोस्तां महा- पुरीम् ॥”) मयूखः । किरणः । इति मेदिनी ॥ (शिवः । यथा, महाभारते । १३ । १७ । १२४ । “न्यायनिर्व्वपणः पादः पण्डितो ह्यचलोपमः ॥” चिकित्सापादचतुष्टयं यथा, -- “वैद्यो व्याध्युपसृष्टस्तु भेषजं परिचारकः । एते पादाश्चिकित्सायाः कर्म्मसाधनहेतवः ॥ गुणवद्भिस्त्रिभिः पादैश्चतुर्थो गुणवान् भिषक् । व्याधिमल्पेन कालेन महान्तमपि साधयेत् ॥ वैद्यहीनास्त्रयः पादा गुणवन्तोऽप्यपार्थकाः । उद्गातृहोतृब्रह्माणो यथाध्वर्य्युं विनाध्वरे ॥ तत्त्वाधिगतशास्त्रार्थो दृष्टकर्म्मा स्वयं कृती । लघुहस्तः शुचिः शूरः सज्जोपस्करभेषजः ॥ प्रत्युत्पन्नमतिर्धीमान् व्यवसायी विशारदः । सत्यधर्म्मपरो यश्च स भिषक् पाद उच्यते ॥ आयुष्मान् सत्त्ववान् साध्यो द्रव्यवानात्मावानपि । आस्तिको वैद्यवाक्यस्थो व्याधितः पाद उच्यते ॥ प्रशस्तदेशसम्भूतं प्रशस्तेऽहनि चोद्धृतम् । युक्तमात्रं मनस्कान्तं गन्धवर्णरसान्वितम् ॥ दोषघ्नमग्लानिकरमविकारि विपर्य्यये । समीक्ष्य दत्तं काले च भेषज्रं पाद उच्यते ॥ स्निग्धोऽजुगुप्सुर्बलवान् युक्तो व्याधितरक्षणे । वैद्यवाक्यकृदश्रान्तः पादः परिचरः स्मृतः ॥” इति च सुश्रुते सूत्रस्थाने ३४ अध्यायः ॥ “कारणं षोडशगुणं सिद्धौ पादचतुष्टयम् ॥” इति चरकं सूत्रस्थाने नवमेऽध्यांये ॥ [] अस्य शुभलक्षणं यथा, -- “अस्वेदनौ मृदुतलौ कमलोदराभौ श्लिष्टाङ्गुली रुचिरताम्रनखौ सुपार्ष्णी । उष्णौ शिराविरहितौ च निगूढगुल्फौ कूर्म्मोन्नतौ च चरणौ मनुजेश्वरस्य ॥” अशुभलक्षणञ्च यथा, -- “सूर्पाकारविरूक्षपाण्डुरनखौ वक्रौ शिरा- सन्ततौ संशुष्को विरलाङ्गुली च चरणौ दारिद्र- दुःखप्रदौ ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-109-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पाद" आता है (9)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पादःपाद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पादः 📚 ➤ पैर, किरन, किसी श्लोक का चौथा हिस्सा
संस्कृत: चरणः, किरणः, तुर्यांशः, पर्वतसमीपस्थाल्पपर्वतः, तुरीयोभागः · पर्याय: प्रत्यन्तपर्वत

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
पाद 📚चरण । पैर । पाँव । यौ॰—पादत्राण । विशेष—यह शब्द जब किसी के नाम या पद क…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
पाद
पैर (२.६.७२) — पद्, अंघ्रि, चरण

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • पादः: पद् + घञ् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें