🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:14:44 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पारसीक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पारसीक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पारसीक

अर्थ: पृषो.साधुः फारस देश

संस्कृत: पारसीदेशवाजिः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पारसीक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. पारसीक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — पारसीक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापारसीकःपारसीकौपारसीकाः
द्वितीयापारसीकम्पारसीकौपारसीकान्
तृतीयापारसीकेनपारसीकाभ्याम्पारसीकैः
चतुर्थीपारसीकायपारसीकाभ्याम्पारसीकेभ्यः
पञ्चमीपारसीकात् / पारसीकाद्पारसीकाभ्याम्पारसीकेभ्यः
षष्ठीपारसीकस्यपारसीकयोःपारसीकानाम्
सप्तमीपारसीकेपारसीकयोःपारसीकेषु
सम्बोधनहे पारसीकहे पारसीकौहे पारसीकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पारसीक
पारसीक
pārasīka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पारसीक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पारस देश ।
२. पारस देश का निवासी । उ॰— कुमार॰-आज तो कुछ पारसीक नर्तकियाँ आनेवाली हैं ।— स्कंद॰, पृ॰ १४ ।
३. पारस देश का घोड़ा ।
पारसीक यमानी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] खुरासानी अजवायन ।
पारसीक वचा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] खुरासानी बच ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पार˚सीक mfn. Persian (cf. below)
पार˚सीक m. (pl.) the Persians, Ragh.; Kathās. &c.
a P˚ horse, L.
पार˚सीक n. (prob.) Persia, Bhpr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (620,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पारसीकः 1 Persia. --2 A Persian horse. --काः (m. pl.) The Persians. पारसीकांस्ततो जेतुं प्रतस्थे स्थालवर्त्मना R. 4. 60.
पारसीक The people inhabiting Persia-perhaps applicable also to the tribes inhabiting the outlying districts on the north-western frontier. Horses from their country are mentioned under the name वनायुदेश्य.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0696-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पारसीक पु० १ देशभेदे २ तद्देशस्थे जने ब० व० । “पारसीकां- स्ततो जेतुम्” रघुः । ३ तद्देशस्थे घोटके पु० स्त्री (आर- बीषोडा) तद्देशस्य कुङ्कुमाकरता भावप्र० उक्ता कुङ्कु- मशब्दे २६४० पृ० दृश्या ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4313,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पारसीकः, पुं, पारसीकदेशोद्भवधोटकः । तत्- पर्य्यायः । वानायुजः २ । इति केचिदित्यमर- टीकायां भरतः ॥ परादनः ३ आवट्टजः ४ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, अश्ववैद्यके । ६ । ८ । “पारसीकास्ताजिकाभाः कोङ्काणाः केचि- दुन्नताः ॥”) देशविशेषः । तत्पर्य्यायः । पारसिकः २ । इति शब्दरत्नावली ॥ तद्देशोद्भवे, त्रि ॥ (यथा, रघुः । ४ । ६० । “पारसीकांस्ततो जेतुं प्रतस्थे स्थलवर्त्तना ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-122-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पारसीकपारसीक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पारसीक 📚 ➤ पृषो.साधुः फारस देश
संस्कृत: पारसीदेशवाजिः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
पारसीक 📚पारस देश🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें