🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:03:26 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पाश्या

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पाश्या

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पाश्या

अर्थ: जाल

संस्कृत: पाशानां समूहः

व्युत्पत्ति: पाश + य + टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पाश्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. पाश्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. पाश्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. पाश्या (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  5. पश् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — आशीर्लिङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  6. पाश्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: पश् + यत्
  7. पश् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — आशीर्लिङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  8. पाश्य (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: पश् + यत्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — पाश्या (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापाश्यापाश्येपाश्याः
द्वितीयापाश्याम्पाश्येपाश्याः
तृतीयापाश्ययापाश्याभ्याम्पाश्याभिः
चतुर्थीपाश्यायैपाश्याभ्याम्पाश्याभ्यः
पञ्चमीपाश्यायाःपाश्याभ्याम्पाश्याभ्यः
षष्ठीपाश्यायाःपाश्ययोःपाश्यानाम्
सप्तमीपाश्यायाम्पाश्ययोःपाश्यासु
सम्बोधनहे पाश्येहे पाश्येहे पाश्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पाश्या
पाश्या
pāśyā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
फन्दों का (3.2.42)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पाश्या संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] जाल । पाश [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाश्या f. a multitude of nooses or ropes, a net, Pāṇ. iv, 2, 49.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (623,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाश्या 1 A net. --2 A collection of snares or ropes (पाशानां समूहः).
पाश्या See under पाश.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0699-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पाश्या, स्त्री, (पाशानां समूहः । पाश + “पाशा- दिभ्यो यः ।” ४ । २ । ४९ । इति यः ।) पाश- समूहः । इत्यमरः । ३ । २ । ४३ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-134-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पाश्यापाश्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: पश् + यत्)
अन्य सम्भावना: पाश्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | पाश्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पाश्या 📚 ➤ जाल
संस्कृत: पाशानां समूहः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
पाश्या 📚जाल । पाश🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
पाश्या

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • पाश्या: पश् + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें