🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:27:43 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पिंडार

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पिंडार

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पिंडार

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पिंडार
पिंडार
piṃḍāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पिंडार संज्ञा पुं॰ [सं॰ पिण्डार]
१. एक प्रकार का फल । शाक । पिंडारा ।
२. क्षपणक ।
३. गोप ।
४. भैंस का चरवाहा ।
५. विक्रंकत वृक्ष ।
६. अकथ्य का कथन । जुगुप्सासुचक शब्द॰ (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पिण्डार m. a beggar, religious mendicant, L.
a buffalo-herdsman or cowherd, L.
Trewia Nudiflora, Var.
an expression of censure, L.
N. of a Nāga, MBh.
पिण्डार n. a kind of vegetable, Bhpr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (626,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पिंडारः 1 A religious mendicant or beggar. --2 A cowherd. --3 A buffalo-herdsman. --4 The Vikaṅkata tree. --5 An expression of censure.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0701-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पिण्डार पु० पिण्डं संघातमृच्छति ऋ--अण् । १ विकङ्कत वृक्षे राजनि० २ क्षपणके ३ गोपे ४ महिषीरक्षके ४ द्रुम- भेदे मेदि० ६ शाकभेदे न० “पिण्डारं शीतलं बल्यं पित्तनाशि रुचिप्रदम् । पाके लघु विशेषेण विषशान्ति करं मतम्” भावप्र० । ७ सर्पभेदे पु० भा० उ० १०२ अ० स्वार्थे क पिण्डारक तत्रार्थे ८ नागभेदे भा० आ० ३६ अ० । ९ वलरामानुजभेदे पु० हरिवं० ३६ अ० १० तीर्थभेदे न० [] “पिण्डारके नरः स्नात्वा लभेद्बहु सुवर्णकम्” भा० व० ८२ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4330-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पिण्डारं, क्ली, (पिण्डं संहतमृच्छतीति । ऋ + “कर्म्मण्यण् ।” ३ । २ । १ । इत्यण् ।) फल- [] शाकविशेषः । पिण्डारा इति हिन्दीभाषा । अस्य गुणाः । शीतलत्वम् । बल्यत्वम् । पित्त- नाशित्वम् । रुचिकारित्वम् । पाके लघुत्वम् । विशेषेण विषशान्तिकरत्वञ्च । इति भावप्रकाशः ॥
पिण्डारः, पुं, (पिण्डं ऋच्छतीति । ऋ + अण् ।) क्षपणकः । गोपः । महिषीरक्षकः । द्रुमभेदः । इति मेदिनी । रे, १८५ ॥ विकङ्कतवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-142-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पिंडार" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पिंडारउमा-कोश पिंडार: एक प्रकार का फल । शाक । पिंडारा 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पिंडार 📚 ➤ एक प्रकार का फल । शाक । पिंडारा उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
पिंडार 📚एक प्रकार का फल । शाक । पिंडारा🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें