🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:34:55 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पुट्टयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पुट्टयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पुट्टयति

अर्थ: कम होना, अल्प होना, बटोरना

संस्कृत: अल्पीभावे

अंग्रेज़ी: to decrease,to diminish, to reduce, to shrink

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पुट्ट् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. पुट्ट् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. पुट्टयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: पुट्ट् + शतृ
  4. पुट्टयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: पुट्ट् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — पुट्ट् (चुरादिगण) · अर्थ: कम होना, अल्प होना, बटोरना (अल्पीभावे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमपुट्टयतिपुट्टयतःपुट्टयन्ति
मध्यमपुट्टयसिपुट्टयथःपुट्टयथ
उत्तमपुट्टयामिपुट्टयावःपुट्टयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पुट्टयति · लट् (आत्मने.): पुट्टयते · लिट्: पुट्टयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): पुट्टयाञ्चक्रे · लुट्: पुट्टयिता · लुट् (आत्मने.): पुट्टयिता · लृट्: पुट्टयिष्यति · लृट् (आत्मने.): पुट्टयिष्यते · लोट्: पुट्टयतात् · लोट् (आत्मने.): पुट्टयताम् · लङ्: अपुट्टयत् · लङ् (आत्मने.): अपुट्टयत · विधिलिङ्: पुट्टयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): पुट्टयेत · आशीर्लिङ्: पुट्ट्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): पुट्टयिषीष्ट · लुङ्: अपुपुट्टत् · लुङ् (आत्मने.): अपुपुट्टत · लृङ्: अपुट्टयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अपुट्टयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पुट्टन · ण्वुल्: पुट्टकः · तृच्: पुट्टयिता · यत्: पुट्ट्यः · तव्य: पुट्टयितव्यः · अनीयर्: पुट्टनीयः · क्त: पुट्टितः · क्तवतु: पुट्टितवान् · शतृ: पुट्टयन् · स्य-शतृ: पुट्टयिष्यन् · शानच्: पुट्टयमानः · क्त्वा: पुट्टयित्वा · ल्यप्: प्रपुट्ट्य · तुमुन्: पुट्टयितुम् · णमुल्: पुट्टम् · क्तिन्: पुट्टि · क्वसु: पुट्टयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पुट्टयतिपुट्ट् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: पुट्ट् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | पुट्टयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: पुट्ट् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पुट्टयति ➤ कम होना, अल्प होना, बटोरना
संस्कृत: अल्पीभावे

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें