🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:32:13 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पूरिका

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पूरिका

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पूरिका

अर्थ: पूरी, कचौरी

व्युत्पत्ति: पूर + ङीष् + कन् + टाप्, ह्रस्वः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पूरिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. पूरिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. पूरिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. पूरिका (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — पूरिका (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापूरिकापूरिकेपूरिकाः
द्वितीयापूरिकाम्पूरिकेपूरिकाः
तृतीयापूरिकयापूरिकाभ्याम्पूरिकाभिः
चतुर्थीपूरिकायैपूरिकाभ्याम्पूरिकाभ्यः
पञ्चमीपूरिकायाःपूरिकाभ्याम्पूरिकाभ्यः
षष्ठीपूरिकायाःपूरिकयोःपूरिकाणाम्
सप्तमीपूरिकायाम्पूरिकयोःपूरिकासु
सम्बोधनहे पूरिकेहे पूरिकेहे पूरिकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पूरिका
पूरिका
pūrikā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पूरिका संज्ञा [सं॰] कचौड़ी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पूरिका f. a sort of cake, MBh.; Yājñ. (˚कापूप), Bhpr. &c.
पूरिका See under पूरक.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (642,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पूरिकः --का A kind of cake.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0715-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पूरिका स्त्री पिष्टकभेदे कृतान्नशब्दे २१८२ पृ० दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4397,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पूरिका, स्त्री, (पूर्य्यते इति । पूरि + कः । स्त्रियां ङीप् । पूरी । ततः स्वार्थे कन् । टाप् पूर्व्व- ह्रस्वश्च ।) पिष्टकभेदः । पूरी इति कचुरी इति च भाषा । यथा, -- “माषाणां पिष्टिकां युञ्ज्याल्लवणार्द्रकहिङ्गुभिः । तया पिष्टिकया पूर्णा समिता कृतपोलिका । ततस्तैले विपक्वा सा पूरिका कथिता बुधैः ॥” अस्या गुणाः । “रुच्या स्वाद्बी गुरुः स्निग्धा वातपित्तास्रदूषिका । चक्षुस्तेजोहरी चोष्णा पाके वातविनाशिनी ॥ तथैव घृतपक्वापि चक्षुष्या रक्तपित्तहृत् ॥” इति भावप्रकाशः ॥ (अस्या गुणान्तरं यथा, -- “पूरिकाघृतपूरन्तु त्रिदोषशमनं परम् । वृष्यं संवृं हणं स्वादु क्षतक्षयनिवारणम् ॥” इति हारीते प्रथमे स्थाने द्बादशेऽध्याये ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-218-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पूरिकापूरिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: पूर् + ण्वुल्)
अन्य सम्भावना: पूरिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | पूरिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पूरिका 📚 ➤ पूरी, कचौरी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
पूरिका 📚कचौड़ी🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • पूरिका: पूर् + ण्वुल् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें