🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:53:49 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पोथित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पोथित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पोथित

अर्थ: आघात पहुँचाया हुआ, मारा हुआ, नष्ट किया हुआ

संस्कृत: भाषायाम्

अंग्रेज़ी: to speak, to talk

व्युत्पत्ति: पुथ्+णिच्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पोथित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: पुथ् + क्त
  2. पोथित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: पुथ् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — पोथित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापोथितःपोथितौपोथिताः
द्वितीयापोथितम्पोथितौपोथितान्
तृतीयापोथितेनपोथिताभ्याम्पोथितैः
चतुर्थीपोथितायपोथिताभ्याम्पोथितेभ्यः
पञ्चमीपोथितात् / पोथिताद्पोथिताभ्याम्पोथितेभ्यः
षष्ठीपोथितस्यपोथितयोःपोथितानाम्
सप्तमीपोथितेपोथितयोःपोथितेषु
सम्बोधनहे पोथितहे पोथितौहे पोथिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — पुथ् (चुरादिगण) · अर्थ: बोलना (भाषायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमपोथति / पोथयतिपोथतः / पोथयतःपोथन्ति / पोथयन्ति
मध्यमपोथयसि / पोथसिपोथथः / पोथयथःपोथथ / पोथयथ
उत्तमपोथयामि / पोथामिपोथयावः / पोथावःपोथयामः / पोथामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पोथति · लट् (आत्मने.): पोथयते · लिट्: पुपोथ · लिट् (आत्मने.): पोथयाञ्चक्रे · लुट्: पोथयिता · लुट् (आत्मने.): पोथयिता · लृट्: पोथयिष्यति · लृट् (आत्मने.): पोथयिष्यते · लोट्: पोथतात् · लोट् (आत्मने.): पोथयताम् · लङ्: अपोथत् · लङ् (आत्मने.): अपोथयत · विधिलिङ्: पोथयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): पोथयेत · आशीर्लिङ्: पुथ्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): पोथयिषीष्ट · लुङ्: अपूपुथत् · लुङ् (आत्मने.): अपूपुथत · लृङ्: अपोथयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अपोथयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पोथन · ण्वुल्: पोथकः · तृच्: पोथिता · यत्: पोथ्यः · ण्यत्: पोथ्यः · तव्य: पोथितव्यः · अनीयर्: पोथनीयः · क्त: पुथितः · क्तवतु: पुथितवान् · शतृ: पोथन् · स्य-शतृ: पोथिष्यन् · शानच्: पोथयमानः · क्त्वा: पुथित्वा · ल्यप्: प्रपुथ्य · तुमुन्: पोथितुम् · णमुल्: पोथम् · घञ्: पोथः · क्तिन्: पुत्ति · क्वसु: पुपुथ्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पोथित
पोथित
pothita
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पोथित mfn. hurt, injured, killed, destroyed, MBh.; R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (633,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पोथितपोथित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: पुथ् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: पोथित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: पुथ् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पोथित 📚 ➤ आघात पहुँचाया हुआ, मारा हुआ, नष्ट किया हुआ
संस्कृत: भाषायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
पोथित 📚mfn. hurt, injured, killed, destroyed, MBh.; R🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • पोथित: पुथ् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें