🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:31:17 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

प्रमित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

प्रमित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

प्रमित

अर्थ: नपातुला, सीमित

व्युत्पत्ति: प्र+मा (मि) + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. प्रमित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. प्रमित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. मित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: प्र + मा + क्त
  4. मित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: प्र + मा + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — प्रमित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रमितःप्रमितौप्रमिताः
द्वितीयाप्रमितम्प्रमितौप्रमितान्
तृतीयाप्रमितेनप्रमिताभ्याम्प्रमितैः
चतुर्थीप्रमितायप्रमिताभ्याम्प्रमितेभ्यः
पञ्चमीप्रमितात् / प्रमिताद्प्रमिताभ्याम्प्रमितेभ्यः
षष्ठीप्रमितस्यप्रमितयोःप्रमितानाम्
सप्तमीप्रमितेप्रमितयोःप्रमितेषु
सम्बोधनहे प्रमितहे प्रमितौहे प्रमिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — प्रमित
प्रमित
pramita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रमित वि॰ [सं॰]
१. परिमित ।
२. निश्चित ।
३. अल्प । थोड़ा ।
४. जिसका यथार्थ ज्ञान हुआ हो । प्रमाणों द्वारा जिसको प्रमा नामक ज्ञान प्राप्त हुआ हो ।
५. ज्ञात । विदित । अवगत ।
६. अवधारित । प्रमाणित ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. प्र-मित mfn. meted out, measured, KātyŚr. (ifc. measuring, of such and such measure or extent or size, Var.; cf. मास-प्रम्˚)
limited, moderate, little, few, Var.; Kathās.
that about which a correct notion has been formed, Śaṃk.
known, understood, established, proved, W.
प्र-मित m. N. of a teacher, VP.
2. प्र-˚मित n. (for 1. See col. 1) a hall, KauṣUp.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (686,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रमित p. p. 1 Measured. --2 Measured off, limited, few, little; प्रमितविषयां शक्तिं विंदन् Mv. 1. 51; Śi. 16. 80. --3 Known, understood. --4 Proved, demonstrated. --5 (At the end of comp.) Of such and such extent or measure.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0755-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रमित त्रि० प्र + मि--मी वा क्त । १ ज्ञाते २ प्रथभावधारिते च जटा० । ३ परिमिते ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4479,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रमितः, त्रि, (प्र + मि + क्तः । यद्वा, प्र + मा + क्तः । “द्यतिस्यतिमास्थेति ।” ७ । ४ । ४० । इतीत्वम् ।) ज्ञातः । इति जटाधरः ॥ (अल्प- तमम् । इति विजयरक्षितः ॥ यथा, निदाने अर्शोरोगाधिकारे । “प्रमिताल्पाशनं तीक्ष्णं मद्यं मैथुनसेवनम् ॥” परिमितम् । यथा, बृहत्संहितायाम् । १०४ । ३७ । “प्रमिताक्षराणि वदन् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-285-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
प्रमितप्रमित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: प्रमित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | मित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: प्र + मा + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

प्रमित 📚 ➤ नपातुला, सीमित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
प्रमित 📚परिमित🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • प्रमित: प्र+मा (मि) + क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬