🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:15:33 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

प्रह

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

प्रहे

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

प्रहे

अर्थ: क्विप् कुआँ

संस्कृत: कूपः · पर्याय: अन्धु, कूप, उदपान

व्युत्पत्ति: प्र + हि +

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. प्रहि (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — प्रहि (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाप्रहिःप्रहीप्रहयः
द्वितीयाप्रहिम्प्रहीप्रहीन्
तृतीयाप्रहिणाप्रहिभ्याम्प्रहिभिः
चतुर्थीप्रहयेप्रहिभ्याम्प्रहिभ्यः
पञ्चमीप्रहेःप्रहिभ्याम्प्रहिभ्यः
षष्ठीप्रहेःप्रह्योःप्रहीणाम्
सप्तमीप्रहौप्रह्योःप्रहिषु
सम्बोधनहे प्रहेहे प्रहीहे प्रहयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — प्रहि
प्रहि
prahi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कुएँ के नाम (1.10.26) अन्धु · कूप · उदपान
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रहि संज्ञा पुं॰ [सं॰] कूप । कूँआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. प्र-√ हि P. Ā. -हिणोति, -हिणुते: -हिण्वति, -हिण्वते (cf. Pāṇ. viii, 4, 15; pf. -जिघाय, KauṣUp.; 1. sg. pr. Ā. -हिषे, RV.; Aor. P. प्राहैत्, AV.; Impv. प्र-हेल, RV.; inf. प्र-ह्ये, ib.), to urge on, incite, RV.; to direct, command, Lāṭy.; KauṣUp. ; to convey or send to, furnish, procure, bestow on (dat.), RV. &c. &c.; to hurl, cast, throw upon, discharge at (dat. or loc.), Kāv.; Pur.; to turn the eyes towards (acc.), Kād.; to dispatch (messengers), drive away, dismiss, send to (acc. with or without प्रति dat. gen. with or without अन्तिकम् or पार्श्वम्) or in order to (dat. or inf.), RV. &c. &c.; (Ā.) to rush on RV.; to forsake (= प्र. √ 3. हा), BhP. : Caus. aor. प्राजीहयत्, Pat. : Desid. of Caus. प्र-जिघाययिषति, ib.
2. प्र-हि m. (according to Uṇ., iv, 134 fr. प्र-√ हृ, but cf. प्र-धि) a well.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (700,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रहि {c5c} P. 1 To send forth, propel. --2 To throw, discharge, shoot; विनाशात्तस्य वृक्षस्य रक्षस्तस्मै महोपलं प्रजिघाय R. 15. 21; Bk. 15. 121. --3 To send, despatch; हरिरस्मै हरिणीं सुरांगनां प्रजिघाय R. 8. 79; 11. 49; 12. 84; Bk. 15. 104.
प्रहिः A well.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0768-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रहि पु० प्रह्रियते अत्र प्र + हृ--आधारे इन् डिच्च । कूपे अमरः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4502,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रहिः, पुं, (प्रकर्षेण ह्रियतेऽत्रेति । प्र + हृ + “प्रहरतेः कूपे ।” उणा० ४ । १३४ । इति इण् । स च डित् ।) कूपः । इत्यमरः । १ । १० । २६ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-304-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
प्रहेप्रहि (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

प्रहे 📚 ➤ क्विप् कुआँ
संस्कृत: कूपः · पर्याय: अन्धु, कूप, उदपान

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
प्रहि 📚कूप । कूँआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
प्रहि
कुएँ के नाम (१.१०.२६) — अन्धु, कूप, उदपान

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें