🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:25:37 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

प्राथयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

प्राथयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

प्राथयति

अर्थ: विस्तार करना, फैलाना, जावना

संस्कृत: प्रख्याने

अंग्रेज़ी: to expand scope, to spread

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. प्रथ् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. प्रथ् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. प्राथयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: प्रथ् + शतृ
  4. प्राथयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: प्रथ् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — प्रथ् (चुरादिगण) · अर्थ: विस्तार करना, फैलाना, जावना (प्रख्याने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमप्राथयतिप्राथयतःप्राथयन्ति
मध्यमप्राथयसिप्राथयथःप्राथयथ
उत्तमप्राथयामिप्राथयावःप्राथयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: प्राथयति · लट् (आत्मने.): प्राथयते · लिट्: प्राथयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): प्राथयाञ्चक्रे · लुट्: प्राथयिता · लुट् (आत्मने.): प्राथयिता · लृट्: प्राथयिष्यति · लृट् (आत्मने.): प्राथयिष्यते · लोट्: प्राथयतात् · लोट् (आत्मने.): प्राथयताम् · लङ्: अप्राथयत् · लङ् (आत्मने.): अप्राथयत · विधिलिङ्: प्राथयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): प्राथयेत · आशीर्लिङ्: प्राथ्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): प्राथयिषीष्ट · लुङ्: अपप्रथत् · लुङ् (आत्मने.): अपप्रथत · लृङ्: अप्राथयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अप्राथयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: प्राथन · ण्वुल्: प्राथकः · तृच्: प्राथयिता · यत्: प्राथ्यः · तव्य: प्राथयितव्यः · अनीयर्: प्राथनीयः · क्त: प्राथितः · क्तवतु: प्राथितवान् · शतृ: प्राथयन् · स्य-शतृ: प्राथयिष्यन् · शानच्: प्राथयमानः · क्त्वा: प्राथयित्वा · ल्यप्: प्रप्राथ्य · तुमुन्: प्राथयितुम् · णमुल्: प्राथम् · क्तिन्: प्रात्ति · क्वसु: प्राथयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
प्राथयतिप्रथ् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: प्रथ् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | प्राथयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: प्रथ् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

प्राथयति ➤ विस्तार करना, फैलाना, जावना
संस्कृत: प्रख्याने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.४ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें