🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:43:52 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

फलित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

फलित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

फलित

अर्थ: सफल होना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: निष्पत्तौ

अंग्रेज़ी: bearing or yielding fruit, producing consequences, fruitful, successful, fulfilled, developed, accomplished, M

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. फलित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: फल् + क्त
  2. फलित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: फल् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — फलित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाफलितःफलितौफलिताः
द्वितीयाफलितम्फलितौफलितान्
तृतीयाफलितेनफलिताभ्याम्फलितैः
चतुर्थीफलितायफलिताभ्याम्फलितेभ्यः
पञ्चमीफलितात् / फलिताद्फलिताभ्याम्फलितेभ्यः
षष्ठीफलितस्यफलितयोःफलितानाम्
सप्तमीफलितेफलितयोःफलितेषु
सम्बोधनहे फलितहे फलितौहे फलिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — फल् (भ्वादिगण) · अर्थ: सफल होना (निष्पत्तौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमफलतिफलतःफलन्ति
मध्यमफलसिफलथःफलथ
उत्तमफलामिफलावःफलामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: फलति · लिट्: पफाल · लुट्: फलिता · लृट्: फलिष्यति · लोट्: फलतात् · लङ्: अफलत् · विधिलिङ्: फलेत् · आशीर्लिङ्: फल्यात् · लुङ्: अफालीत् · लृङ्: अफलिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: फलन · ण्वुल्: फालकः · तृच्: फलिता · ण्यत्: फाल्यः · तव्य: फलितव्यः · अनीयर्: फलनीयः · क्त: फलितः · क्तवतु: फलितवान् · शतृ: फलन् · स्य-शतृ: फलिष्यन् · क्त्वा: फलित्वा · ल्यप्: प्रफल्य · तुमुन्: फलितुम् · णमुल्: फालम् · घञ्: फालः · क्तिन्: फल्ति · क्वसु: फेलिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — फलित
फलित
phalita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
फलित १ वि॰ [सं॰]
१. फला हुआ ।
२. संपन्न । पूर्ण । यौ॰—फलित ज्योतिष = ज्योतिष का वह अंग जिसमें ग्रहों के योग से शुभाशुभ फल का निरुपण किया जाता है । विशेष— दे॰ ज्योतिष ।
फलित २ संज्ञा पुं॰
१. वृक्ष । पेड़ ।
२. पत्थरफूल । शैलेय । छरीला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फलित mfn. bearing or yielding fruit, producing consequences, fruitful, successful, fulfilled, developed, accomplished, MBh.; Kāv. &c. (n. impers. with instr. ‘fruit was borne by’, Rājat.; Hit.)
resulting as a consequence, Pat.
फलित m. a tree (esp. a fruit t˚), L.
फलित n. a fragrant resin (= शैलेय), L. (prob. w.r. for पलित).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (717,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फलित p. p. 1 Having borne or reaped fruit, yielding fruit, fruitful. --2 Fulfilled, accomplished, realized (as a desire). --तः A fruittree. --ता A menstruous woman. --तं A sort of perfume (शैलेय).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0784-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फलित त्रि० फल--निष्पत्तौ क्त फलं जातमस्य तार० इतच् वा । १ निष्पन्ने २ जातफले वृक्षे पु० धरणिः । ३ शैलेये न० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4553,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फलितं, त्रि, (फल + तारकादित्वात् इतच् ।) फलमस्य जातम् । इति मुग्धबोधव्याकरणम् ॥ (यथा, देवीभागवते । १ । १७ । १२ । “संपश्यन् विविधान् देशान् लोकांश्च वित्त- धर्म्मिणः । वनानि पादपांश्चैव क्षेत्राणि फलितानि च ॥”) वृक्षे, पुं । इति धरणिः ॥ शैलेये, क्ली । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-382-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "फलित" आता है (2)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
फलितफलित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: फल् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: फलित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: फल् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

फलित 📚 ➤ सफल होना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: निष्पत्तौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
फलित 📚फला हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • फलित: फल् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें