🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:01:23 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

बकवादी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

बक-+वादी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वादी

अर्थ: बोलने वाला, बातें करने वाला, प्रवचन करने वाला

व्युत्पत्ति: वद् + णिनि (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वादिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. वादिन् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. वादि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  4. वादि (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  5. वादि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  6. वादि (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  7. वादि (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन
  8. वादि (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — वादिन् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावादीवादिनौवादिनः
द्वितीयावादिनम्वादिनौवादिनः
तृतीयावादिनावादिभ्याम्वादिभिः
चतुर्थीवादिनेवादिभ्याम्वादिभ्यः
पञ्चमीवादिनःवादिभ्याम्वादिभ्यः
षष्ठीवादिनःवादिनोःवादिनाम्
सप्तमीवादिनिवादिनोःवादिषु
सम्बोधनहे वादिन्हे वादिनौहे वादिनः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वादिन्
वादिन्
vādin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वादिन् mfn. saying, discoursing, speaking, talking, speaking or talking about (often ifc. or sometimes with acc. of object), declaring, proclaiming, denoting, designating (or sometimes = designated as, addressed by a title &c.), Mn.; MBh. &c.
producing sounds, ŚāṅkhŚr.
वादिन् m. a speaker, asserter, (ifc.) the teacher or propounder, or adherent of any doctrine or theory, MaitrUp.; Śaṃk.; Sarvad.
a disputant, MBh.; Hariv. &c.
a plaintiff, accuser, prosecutor (du. plaintiff and defendant), Yājñ.; Nār.
an alchemist, Kālac.
वादिन् m. a player on any musical instrument, musician (see f.), the leading or keynote, W.
वादिन् m. N. of Buddha (as ‘the disputant’), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (940,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वादिन् a. [वद्-णिनि] 1 Speaking, talking, discoursing. --2 Asserting. --3 Disputing. --m. 1 A speaker. --2 A disputant, an antagonist; तस्यांगीकरणेन वादिन इव स्यात्स्वामिनो निग्रहः Mu. 5. 10; R. 12. 92. --3 An accuser, a plaintiff. --4 An expounder, a teacher. --5 (In music) The leading or key-note.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0959-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वादिन् त्रि० वदति वद--णिनि । १ वक्तरि २ अर्थिनि ३ वादकथाकर्त्तरि विचारस्थले ३ प्रथमपक्षप्रतिपादके च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4877,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
बक-वादीसमास: बक + वादिन् तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: वादिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: वादिन् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | वादि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

बकवादी 📚बक 📚वादिन् ➤ बक (पृषो.साधुः" बगुला) + वादिन् (बोलने वाला, बातें करने वाला, प्रवचन करने वाला)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
बक 📚बगला🟠🔵🟣🟤
वादिन् 📚mfn. saying, discoursing, speaking, talking, speaking or talking about…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
बक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • बकवादी = बक + वादी तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • वादी: वद् + णिनि (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें