॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: बल युक्त होना, जीना, धान्य संचय करना, द्रव्य को रोकना
संस्कृत: प्राणने धान्यावरोधने च
अंग्रेज़ी: to breathe, to be powerful, to collect grains
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अबलत् / अबलद् | अबलताम् | अबलन् |
| मध्यम | अबलः | अबलतम् | अबलत |
| उत्तम | अबलम् | अबलाव | अबलाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बलति · लिट्: बबाल · लुट्: बलिता · लृट्: बलिष्यति · लोट्: बलतात् · लङ्: अबलत् · विधिलिङ्: बलेत् · आशीर्लिङ्: बल्यात् · लुङ्: अबालीत् · लृङ्: अबलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बलन · ण्वुल्: बालकः · तृच्: बलिता · ण्यत्: बाल्यः · तव्य: बलितव्यः · अनीयर्: बलनीयः · क्त: बलितः · क्तवतु: बलितवान् · शतृ: बलन् · स्य-शतृ: बलिष्यन् · क्त्वा: बलित्वा · ल्यप्: प्रबल्य · तुमुन्: बलितुम् · णमुल्: बालम् · घञ्: बालः · क्तिन्: बल्ति · क्वसु: बेलिवान्
अर्थ: स्वीकृति ‘हाँ'
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
अर्थ: शिव का नाम, ओम् के तीन अक्षरों में से दूसरा
संस्कृत: शम्भुः
व्युत्पत्ति: अत्+डु
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | उः | ऊ | अवः |
| द्वितीया | उम् | ऊ | ऊन् |
| तृतीया | उना | उभ्याम् | उभिः |
| चतुर्थी | अवे | उभ्याम् | उभ्यः |
| पञ्चमी | ओः | उभ्याम् | उभ्यः |
| षष्ठी | ओः | वोः | ऊनाम् |
| सप्तमी | औ | वोः | उषु |
| सम्बोधन | हे ओ | हे ऊ | हे अवः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| बलत् | बल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: बलत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: बल् + शतृ | बलत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: बल् + शतृ |
| आ | अव्ययम् 📚 |
| ऊ | उ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन 📚 अन्य सम्भावना: उ (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन | उ (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन |
बलत् 📚 ➤ बल युक्त होना, जीना, धान्य संचय करना, द्रव्य को रोकना
संस्कृत: प्राणने धान्यावरोधने च
आ 📚 ➤ स्वीकृति ‘हाँ'
ऊ 📚 ➤ शिव का नाम, ओम् के तीन अक्षरों में से दूसरा
संस्कृत: शम्भुः
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| बल् 📚 | only Intens. बल्बलीति, to whirl round in a circle, ŚBr | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| बलदाऊ | बलत् + आ | जश्त्व | झलां जशोऽन्ते (८.२.३९) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड