॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: बल युक्त होना, जीना, धान्य संचय करना, द्रव्य को रोकना
संस्कृत: प्राणने धान्यावरोधने च
अंग्रेज़ी: to breathe, to be powerful, to collect grains
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | बलतात् / बलताद् / बलतु | बलताम् | बलन्तु |
| मध्यम | बल / बलतात् / बलताद् | बलतम् | बलत |
| उत्तम | बलानि | बलाव | बलाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बलति · लिट्: बबाल · लुट्: बलिता · लृट्: बलिष्यति · लोट्: बलतात् · लङ्: अबलत् · विधिलिङ्: बलेत् · आशीर्लिङ्: बल्यात् · लुङ्: अबालीत् · लृङ्: अबलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बलन · ण्वुल्: बालकः · तृच्: बलिता · ण्यत्: बाल्यः · तव्य: बलितव्यः · अनीयर्: बलनीयः · क्त: बलितः · क्तवतु: बलितवान् · शतृ: बलन् · स्य-शतृ: बलिष्यन् · क्त्वा: बलित्वा · ल्यप्: प्रबल्य · तुमुन्: बलितुम् · णमुल्: बालम् · घञ्: बालः · क्तिन्: बल्ति · क्वसु: बेलिवान्
अर्थ: जाना
संस्कृत: गतौ
अंग्रेज़ी: to go
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
विधिलिङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | इयात् / इयाद् | इयाताम् | इयुः |
| मध्यम | इयाः | इयातम् | इयात |
| उत्तम | इयाम् | इयाव | इयाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: एति · लिट्: इयाय · लुट्: एता · लृट्: एष्यति · लोट्: इतात् · लङ्: ऐत् · विधिलिङ्: इयात् · आशीर्लिङ्: ईयात् · लुङ्: अगात् · लृङ्: ऐष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अयन · ण्वुल्: आयकः · तृच्: एता · यत्: एयः · तव्य: एतव्यः · अनीयर्: अयनीयः · क्त: इतः · क्तवतु: इतवान् · शतृ: यन् · स्य-शतृ: एष्यन् · क्त्वा: इत्वा · ल्यप्: प्रेत्य · तुमुन्: एतुम् · णमुल्: आयम् · क्तिन्: इति · क्वसु: ईयिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| बल | बल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: बल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | बल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
| एयाः | आ + इ धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — विधिलिङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: एया (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: इ + यत् | एया (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: इ + यत् |
बल 📚 ➤ बल युक्त होना, जीना, धान्य संचय करना, द्रव्य को रोकना
संस्कृत: प्राणने धान्यावरोधने च
एयाः 📚 ➤ जाना
संस्कृत: गतौ
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| बल् 📚 | only Intens. बल्बलीति, to whirl round in a circle, ŚBr | 🔵🟣 |
| एयाः 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| बलैया | बल + एयाः | वृद्धि | वृद्धिरेचि (६.१.८८) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड