🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:09:25 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

बाधिता

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

बाधिता

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

बाधिता

अर्थ: रोकना , बाधा देना, दुःख देना

संस्कृत: लोडने, रोटने

अंग्रेज़ी: to oppress, to torment, to harass, to destroy, to infect, to torture

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. बाध् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. बाधिता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: बाध् + क्त
  3. बध् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे
  4. बाध् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे
  5. बाधितृ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  6. बाधिता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: बाध् + क्त
  7. बाधिता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: बाध् + क्त
  8. बाधित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — बाध् (भ्वादिगण) · अर्थ: रोकना , बाधा देना, दुःख देना (लोडने, रोटने)

लुट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमबाधिताबाधितारौबाधितारः
मध्यमबाधितासेबाधितासाथेबाधिताध्वे
उत्तमबाधिताहेबाधितास्वहेबाधितास्महे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): बाधते · लिट् (आत्मने.): बबाधे · लुट् (आत्मने.): बाधिता · लृट् (आत्मने.): बाधिष्यते · लोट् (आत्मने.): बाधताम् · लङ् (आत्मने.): अबाधत · विधिलिङ् (आत्मने.): बाधेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): बाधिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अबाधिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अबाधिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बाधन · ण्वुल्: बाधकः · तृच्: बाधिता · ण्यत्: बाध्यः · तव्य: बाधितव्यः · अनीयर्: बाधनीयः · क्त: बाधितः · क्तवतु: बाधितवान् · शानच्: बाधमानः · क्त्वा: बाधित्वा · ल्यप्: प्रबाध्य · तुमुन्: बाधितुम् · णमुल्: बाधम् · घञ्: बाधः · क्तिन्: बाद्धि · क्वसु: बबाध्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — बाध्
बाध्
bādh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बाध् cl. 1. Ā. (Dhātup. ii, 4) बाधते, ep. and mc. also P. ˚ति (pf. बबाधे, RV.; aor. बाधिष्ट, ib., बाधिष्टाम्, TĀr.; fut. बाधिष्यते, ˚ति, MBh. &c., बाधिता Gr.; inf. बाधे, RV., बाधितुम्, MBh.; ind.p. बाधित्वा See s.v., बाध्य, RV.), to press, force, drive away, repel, remove, RV. &c. &c.; (with वरीयस्) to force asunder, RV. x, 113, 5; to harass, pain, trouble, grieve, vex, RV. &c. &c.; to resist, oppose, check, stop, prevent, MBh.; Kāv. &c.; to set aside (as a rule), annul, invalidate, Pāṇ., Sch.; Nīlak. &c.; to suffer annoyance or oppression, TS. : Pass. बाध्यते, to be pressed &c.; to be acted upon, suffer, Pañcat. : Caus. बाधयति (aor. अबबाधत्, Pāṇ. vii, 4, 2), to oppress, harass, attack, trouble, vex, R.; Bhaṭṭ. : Desid. बिबाधिषते, to wish to remove or chase away, ĀpŚr., Sch.; बीभत्सते, to feel an aversion for, loathe, shrink from (abl.), Br.; ŚrS. &c. (cf. Pāṇ. iii, 1, 6) Intens. बाबधे (see प्र-√ बाध्); बद्बोधे, to press hard, hem in, confine, RV.; pr. p. बद्बधान, striking, knocking against (acc.), RV. vii, 69, 1 ; hemmed in, pent up, i, 52, 10 &c. [Cf. √ वध्, also for kindred words.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (727,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बाध् {c1c} A. (बाधते, बाधित) 1 To harass, oppress, torment, press hard, annoy, trouble, disturb, vex, pain (persons or things); ऊनं न सत्त्वेष्वधिको बबाधे R. 2. 14; न तथा बाधते स्कंधो यथा बाधति बाधते Subhāṣ.; Me. 53; Ms. 9. 226; 10. 129; Bk. 14. 45. --2 To resist, oppose, thwart, check, obstruct, arrest, interfere with; Ki. 1. 11; U. 5. 19. --3 To attack, assault, assail. --4 To wrong, violate. --5 To hurt, injure. --6 To drive away, repel, remove. --7 To suspend, set aside, annul, annihilate, abolish (as a rule &c.); R. 17. 57. --Caus. 1 To oppress, torment, harass &c. --2 To subdue, conquer. --WITH अभि {1} to hurt, injure. {2} to vex, harass, torment. --आ to vex, torment, injure. --परि to trouble, afflict; Ś. 7. 25. --सं to trouble, torment.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0794-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
बाधिताबाध् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: बाधिता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: बाध् + क्त | बध् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

बाधिता 📚 ➤ रोकना , बाधा देना, दुःख देना
संस्कृत: लोडने, रोटने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
बाध् 📚cl. 1. Ā. (Dhātup. ii, 4) बाधते, ep. and mc. also P. ˚ति (pf. बबाधे,…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें