॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: व्याप्त होना, व्यापना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: व्याप्तौ
अंग्रेज़ी: to obtain,to pervade,to occupy,to reach, to get
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | आपनम् | आपने | आपनानि |
| द्वितीया | आपनम् | आपने | आपनानि |
| तृतीया | आपनेन | आपनाभ्याम् | आपनैः |
| चतुर्थी | आपनाय | आपनाभ्याम् | आपनेभ्यः |
| पञ्चमी | आपनात् / आपनाद् | आपनाभ्याम् | आपनेभ्यः |
| षष्ठी | आपनस्य | आपनयोः | आपनानाम् |
| सप्तमी | आपने | आपनयोः | आपनेषु |
| सम्बोधन | हे आपन | हे आपने | हे आपनानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | आप्नोति | आप्नुतः | आप्नुवन्ति |
| मध्यम | आप्नोषि | आप्नुथः | आप्नुथ |
| उत्तम | आप्नोमि | आप्नुवः | आप्नुमः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: आप्नोति · लिट्: आप · लुट्: आप्ता · लृट्: आप्स्यति · लोट्: आप्नुतात् · लङ्: आप्नोत् · विधिलिङ्: आप्नुयात् · आशीर्लिङ्: आप्यात् · लुङ्: आपत् · लृङ्: आप्स्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: आपन · ण्वुल्: आपकः · तृच्: आप्ता · ण्यत्: आप्यः · तव्य: आप्तव्यः · अनीयर्: आपनीयः · क्त: आप्तः · क्तवतु: आप्तवान् · शतृ: आप्नुवन् · स्य-शतृ: आप्स्यन् · क्त्वा: आप्त्वा · ल्यप्: प्राप्य · तुमुन्: आप्तुम् · णमुल्: आपम् · घञ्: आपः · क्तिन्: आप्ति · क्वसु: आपिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| बाल-आपन | समास: बाल + आपन कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: आपन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आप् + ल्युट् 📚 अन्य सम्भावना: पन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + पन् + अच् | पन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + पन् + अच् |
बालआपन 📚बाल 📚आपन ➤ बाल (बच्चा, शिशुवत्, अवयस्क, न्याना) + आपन (व्याप्त होना, व्यापना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त))
संस्कृत: व्याप्तौ
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| बाल 📚 | बालक । लड़का । वह जो सयाना नहो । वह जो जवान न हुआ हो | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| आपन 📚 | पु † आपनि पु † सर्व॰ दे॰ 'अपना' | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| बाल |
नेत्रबाला (ह्रीबेर) के नाम (२.४.१२२) — ह्रीबेर, बर्हिष्ठ, उदीच्य, केश, जल बालक (२.६.४२) — माणवक |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| बालापन | बाल + आपन | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड