🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:27:12 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

बिन्दति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

बिन्दति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

बिन्दति

अर्थ: टुकड़े होना, विभक्त होना, अलग hona

संस्कृत: अवयवे

अंग्रेज़ी: to split,to cleave,to divide

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. बिन्द् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. बिन्दत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: बिन्द् + शतृ
  3. बिन्दता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: बिन्द् + घञ् · तद्धित: बिन्द + तल् (भाववाचक)
  4. बिन्दत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: बिन्द् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — बिन्द् (भ्वादिगण) · अर्थ: टुकड़े होना, विभक्त होना, अलग hona (अवयवे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमबिन्दतिबिन्दतःबिन्दन्ति
मध्यमबिन्दसिबिन्दथःबिन्दथ
उत्तमबिन्दामिबिन्दावःबिन्दामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बिन्दति · लिट्: बिबिन्द · लुट्: बिन्दिता · लृट्: बिन्दिष्यति · लोट्: बिन्दतात् · लङ्: अबिन्दत् · विधिलिङ्: बिन्देत् · आशीर्लिङ्: बिन्द्यात् · लुङ्: अबिन्दीत् · लृङ्: अबिन्दिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बिन्दन · ण्वुल्: बिन्दकः · तृच्: बिन्दिता · ण्यत्: बिन्द्यः · तव्य: बिन्दितव्यः · अनीयर्: बिन्दनीयः · क्त: बिन्दितः · क्तवतु: बिन्दितवान् · शतृ: बिन्दन् · स्य-शतृ: बिन्दिष्यन् · क्त्वा: बिन्दित्वा · ल्यप्: प्रबिन्द्य · तुमुन्: बिन्दितुम् · णमुल्: बिन्दम् · घञ्: बिन्दः · क्तिन्: बिन्ति · क्वसु: बिबिन्द्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
बिन्दतिबिन्द् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: बिन्दत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: बिन्द् + शतृ | बिन्दता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: बिन्द् + घञ् · तद्धित: बिन्द + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

बिन्दति ➤ टुकड़े होना, विभक्त होना, अलग hona
संस्कृत: अवयवे

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें