🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:40:09 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ब्रूसयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ब्रूसयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ब्रूसयति

अर्थ: मार डालना, दुःख देना

संस्कृत: हिंसायाम्

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy, to hurt

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ब्रूस् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. ब्रूस् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. ब्रूसयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ब्रूस् + शतृ
  4. ब्रूसयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ब्रूस् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ब्रूस् (चुरादिगण) · अर्थ: मार डालना, दुःख देना (हिंसायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमब्रूसयतिब्रूसयतःब्रूसयन्ति
मध्यमब्रूसयसिब्रूसयथःब्रूसयथ
उत्तमब्रूसयामिब्रूसयावःब्रूसयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ब्रूसयति · लट् (आत्मने.): ब्रूसयते · लिट्: ब्रूसयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): ब्रूसयाञ्चक्रे · लुट्: ब्रूसयिता · लुट् (आत्मने.): ब्रूसयिता · लृट्: ब्रूसयिष्यति · लृट् (आत्मने.): ब्रूसयिष्यते · लोट्: ब्रूसयतात् · लोट् (आत्मने.): ब्रूसयताम् · लङ्: अब्रूसयत् · लङ् (आत्मने.): अब्रूसयत · विधिलिङ्: ब्रूसयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): ब्रूसयेत · आशीर्लिङ्: ब्रूस्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ब्रूसयिषीष्ट · लुङ्: अबुब्रुसत् · लुङ् (आत्मने.): अबुब्रुसत · लृङ्: अब्रूसयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अब्रूसयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ब्रूसन · ण्वुल्: ब्रूसकः · तृच्: ब्रूसयिता · यत्: ब्रूस्यः · तव्य: ब्रूसयितव्यः · अनीयर्: ब्रूसनीयः · क्त: ब्रूसितः · क्तवतु: ब्रूसितवान् · शतृ: ब्रूसयन् · स्य-शतृ: ब्रूसयिष्यन् · शानच्: ब्रूसयमानः · क्त्वा: ब्रूसयित्वा · ल्यप्: प्रब्रूस्य · तुमुन्: ब्रूसयितुम् · णमुल्: ब्रूसम् · क्तिन्: ब्रूस्ति · क्वसु: ब्रूसयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ब्रूसयतिब्रूस् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: ब्रूस् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | ब्रूसयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ब्रूस् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ब्रूसयति ➤ मार डालना, दुःख देना
संस्कृत: हिंसायाम्

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें