🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:18:38 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भगः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भगः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भगः

अर्थ: सूर्य के बारह रूपों में एक, सूर्य

संस्कृत: सूर्यः · पर्याय: सूर, सूर्य, अर्यमन्, आदित्य, द्वादशात्मन्

व्युत्पत्ति: भज्+घ (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भग (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. भगस् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. भगस् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. भगस् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — भग (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभगःभगौभगाः
द्वितीयाभगम्भगौभगान्
तृतीयाभगेनभगाभ्याम्भगैः
चतुर्थीभगायभगाभ्याम्भगेभ्यः
पञ्चमीभगात् / भगाद्भगाभ्याम्भगेभ्यः
षष्ठीभगस्यभगयोःभगानाम्
सप्तमीभगेभगयोःभगेषु
सम्बोधनहे भगहे भगौहे भगाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भग
भग
bhaga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
स्त्री-जननांग (2.6.77) योनि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भग संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. योनि ।
२. सूर्य ।
३. बारह आदित्यों में से एक ।
४. ऐश्वर्य ।
५. छह प्रकार की विभूतियाँ जिन्हें सम्य- मैश्वर्य, सम्यगबीर्य सम्यग्यश, सम्यगश्रिव और सम्यगज्ञान कहते हैं ।
६. इच्छा ।
७. माहात्म्य ।
८. यत्न ।
९. धर्म ।
१०. मोक्ष ।
११. सौभाग्य ।
१२. कांति ।
१३. चंद्रमा ।
१४. धन ।
१५. गुदा ।
१६. पूर्वाफाल्गुनी नक्षत्र ।
१७. एक देवता का नाम । पुराणानुसार दक्ष के यज्ञ में वीरभद्र ने इनकी आँख फोड़ दी थी ।
१८. शिव का एक रूप [को॰] ।
१९. उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्र (को॰) ।
२०. अंडकोश और गुदा का मध्य भाग (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भग See p. 743, col. 2.
भग m. (ifc. f(आ and ई). g. बह्व्-आदि) ‘dispenser’, gracious lord, patron (applied to gods, esp. to Savitṛ), RV.; AV.
N. of an Āditya (bestowing wealth and presiding over love and marriage, brother of the Dawn, regent of the Nakṣatra Uttara-Phalgunī; Yāska enumerates him among the divinities of the highest sphere; according to a later legend his eyes were destroyed by Rudra), ib. &c. &c.
the Nakṣatra U˚-Ph˚, MBh. vi, 81
the sun, ib. iii, 146
the moon, L.
N. of a Rudra, MBh.
good fortune, happiness, welfare, prosperity, RV.; AV.; Br.; Yājñ.; BhP.
(ifc. f(आ). ) dignity, majesty, distinction, excellence, beauty, loveliness, RV.; AV.; Br.; GṛS.; BhP.
(also n., L.) love, affection, sexual passion, amorous pleasure, dalliance, RV.; AV.; Br.; KātyŚr.; BhP.
(n., L.; ifc. f(आ). ) the female organs, pudendum muliebre, vulva, Mn.; MBh. &c.
भग n. a partic. Muhūrta, Cat.
the perinaeum of males, L.
भग m. n. = यत्न, प्रयत्न, कीर्ति, यशस्, वैराग्य, इच्छा, ज्ञान, मुक्ति, मोक्ष, धर्म, śrī, L.
भग [cf. Zd. bagha = Old Pers. baga; Gk. Ζεὺς Βαγαῖος; Slav. bogǔ, bogatǔ; Lith. bagótas, na-bágas.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (742,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भगः [भज्-घ] 1 One of the twelve forms of the sun; the sun. --2 The moon. --3 A form of Śiva. --4 Good fortune, luck, happy lot, happiness; आस्ते भग आसीनस्य Ait. Br.; भगमिंद्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः Y. 1. 282. --5 Affluence, prosperity. --6 Dignity, distinction. --7 Fame, glory. --8 Loveliness, beauty. --9 Excellence, distinction. --10 Love, affection. --11 Amorous dalliance or sport, pleasure. --12 The pudendum muliebre; Y. 3. 88; Ms. 9. 237. --13 Virtue, morality, religious merit (धर्म). --14 Effort, exertion. --15 Absence of desire, indifference to worldly objects. --16 Final beatitude. --17 Strength. --18 Omnipotence; (said to be n. also in the last 15 senses). --19 N. of an Āditya presiding over love and marriage. --20 Knowledge. --21 Desire, wish. --22 The superhuman power of becoming as small as an atom, one of the eight Siddhis or powers of Śiva; see अणिमन्. --गं 1 The asterism called [] उत्तराफल्गुनी. --2 The perinæum of males. --Comp. --अंकुरः (in medicine) clitoris. --आधानं granting matrimonial happiness. --घ्नः an epithet of Śiva. --देवः a thorough libertine. --देवता the deity presiding over marriage. --दैवत a. conferring conjugal felicity. --(तं) the constellation उत्तराफल्गुनी. --नंदनः an epithet of Viṣṇu. --नेत्रघ्नः an epithet of Śiva. --भक्षकः a pander, procurer. --वेदनं proclaiming matrimonial felicity. --हन् m. N. of Viṣṇu.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0806-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भग पु० न० भज + घ । १ सूर्य्ये २ अणिमद्यष्टविधैश्वर्य्ये ३ वीर्य्ये ४ यशसि ५ श्रियां ६ ज्ञाने ७ वैराग्ये ८ योनौ ९ इच्छायाम् १० माहात्म्ये ११ यत्ने मेदि० १२ धर्मे १३ मोक्षे १४ सौ- भाग्ये १५ कान्तौ १६ चन्द्रे च । ज्योतिषोक्ते योनिन- क्षत्रदैवते १७ पूर्वफल्गुनानक्षत्रे १८ गुह्ममुष्कयोर्मध्यस्थाने च पु० । आद्युदात्ततास्य । १९ धने २० पदे च न० निघण्टुः । भगबच्छब्दे दृश्यम् । स्त्रीचिह्नस्य लक्षणभेदादिकं यथा “विस्तीर्णञ्च गभीरञ्च द्विविधं भगलक्षणम्” “कूर्मपृष्ठं गज- स्कन्धं पद्मगन्धं सुकोमलम् । अकोमलं सुविस्तीर्णं पञ्चैते च भगोत्तमाः । शीतलं निम्नमत्युष्णं गोजिह्वा- सदृशं परम्” रतिमञ्जरी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4630,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भग" आता है (50)
गभ भगमदनालय भग । योनि । २, फलित ज्योतिष के अनुसार जन्मकुंडली में के सप्तम स्थान का…पुष्पपथ स्त्रियों के रज निकलने का मार्ग । योनि । भगरतिमंदिर योनि । भगस्मरकूपक भग । योनिस्त्रीचिह्न योनि । भग, स्तन आदि जो स्त्री होने के चिह्न हैंमदनगृह योनि । भगरतिगृह योनि । भगरत्यंग योनि । भगस्मरागार भग । योनिस्मरमंदिर योनि । भगस्त्रीलिंग भग । योनिस्मरकूपिका भग । योनिबुरि भग । योनिप्रजनू योनि । भगमदनभवन योनि । भगमदनसदन भग । योनिरतिभवन योनि । भगप्राक्चरण भग । योनिमदनातपत्र स्ञी॰ योनि । भगजन्मवर्त्म योनि । भगस्त्रीव्रण योनि । भगस्त्रींद्रिय योनि । भगबुर † संज्ञा स्त्री॰ स्त्री की योनि । भगचुडु भग । योनि ।—(पंजावी)टिंग † संज्ञा स्त्री॰ स्त्री को योनि । भग ।—(अशिष्ट)डराडरी † संज्ञा स्त्री॰ डर । भग । आशंकारतिकहर योनि । भगसंततिपथ योनि, जिसके मार्ग से संतान उत्पन्न होती है । स्त्री की जननेंद्रिय । भगस्मरकूप भग । योनिस्मरच्छद भग । योनिस्मरागृह भग । योनिपुष्पपदवो योनि । भगजननोंद्रिय वह इंद्रिय जिससे प्राणियों की उत्पत्ति होती है । भग । योनितन शरीर । देह । गात । जिस्म । यौ॰—तनताप = (१) शारीरिक कष्ट । (२) भूख । क्…चूत आम का पेड़ । चौ॰—चूतकलिका । चूतमजरी । चूतलतिका । चूतांकुर । चूतायष्टि …उपस्थ नीचे या मध्य का भागगुह्य छल । कपट । दंभसंबाध बाधा । अड़चन । कठिनतासंबाधन दबाव । रेलपेलरंध्र छेद । सूराख । यौ॰—ब्रह्मरंध्र । रंध्रवभ्रु= मूषक । चूहा । रंध्रवंश =पो…त्रिकोण तीन कोने का क्षेत्र । त्रिभुज का क्षेत्र । जैसे, /?/मदनायुध कामदेव का अस्त्र । अत्यंत सुंदरी स्त्रीस्मरध्वज पुरुष का लिंगटना स्त्रियों की योनि में निकला हुआ वह मांस का टुकड़ा जो दोनों किनारों के …चपटी दे॰ 'चिपटी'हौजा हाथी की अम्मारी । हौदाचिपटी दे॰ 'चिपटा'विशेष—संधि हिंदी में नहीं होती, संस्कृत के जो सामासिक शब्द आते हैं, उन्हीं के निर…ब हिंदी का तेईसवाँ व्यंजन और पवर्ग का तीसरा वर्ण । यह ओष्ठय वर्ण है और द…

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भगःभग (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: भगस् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भगः 📚 ➤ सूर्य के बारह रूपों में एक, सूर्य
संस्कृत: सूर्यः · पर्याय: सूर, सूर्य, अर्यमन्, आदित्य, द्वादशात्मन्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भग 📚योनि🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
भग
सूर्य के और नाम (१.३.३५) — धामनिधि, अंशुमाली, अब्जिनीपति, माठर, पिंगल, दण्ड

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भगः: भज्+घ (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें