🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:40:23 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भग
bhaga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
स्त्री-जननांग (2.6.77) योनि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भग संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. योनि ।
२. सूर्य ।
३. बारह आदित्यों में से एक ।
४. ऐश्वर्य ।
५. छह प्रकार की विभूतियाँ जिन्हें सम्य- मैश्वर्य, सम्यगबीर्य सम्यग्यश, सम्यगश्रिव और सम्यगज्ञान कहते हैं ।
६. इच्छा ।
७. माहात्म्य ।
८. यत्न ।
९. धर्म ।
१०. मोक्ष ।
११. सौभाग्य ।
१२. कांति ।
१३. चंद्रमा ।
१४. धन ।
१५. गुदा ।
१६. पूर्वाफाल्गुनी नक्षत्र ।
१७. एक देवता का नाम । पुराणानुसार दक्ष के यज्ञ में वीरभद्र ने इनकी आँख फोड़ दी थी ।
१८. शिव का एक रूप [को॰] ।
१९. उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्र (को॰) ।
२०. अंडकोश और गुदा का मध्य भाग (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भग See p. 743, col. 2.
भग m. (ifc. f(आ and ई). g. बह्व्-आदि) ‘dispenser’, gracious lord, patron (applied to gods, esp. to Savitṛ), RV.; AV.
N. of an Āditya (bestowing wealth and presiding over love and marriage, brother of the Dawn, regent of the Nakṣatra Uttara-Phalgunī; Yāska enumerates him among the divinities of the highest sphere; according to a later legend his eyes were destroyed by Rudra), ib. &c. &c.
the Nakṣatra U˚-Ph˚, MBh. vi, 81
the sun, ib. iii, 146
the moon, L.
N. of a Rudra, MBh.
good fortune, happiness, welfare, prosperity, RV.; AV.; Br.; Yājñ.; BhP.
(ifc. f(आ). ) dignity, majesty, distinction, excellence, beauty, loveliness, RV.; AV.; Br.; GṛS.; BhP.
(also n., L.) love, affection, sexual passion, amorous pleasure, dalliance, RV.; AV.; Br.; KātyŚr.; BhP.
(n., L.; ifc. f(आ). ) the female organs, pudendum muliebre, vulva, Mn.; MBh. &c.
भग n. a partic. Muhūrta, Cat.
the perinaeum of males, L.
भग m. n. = यत्न, प्रयत्न, कीर्ति, यशस्, वैराग्य, इच्छा, ज्ञान, मुक्ति, मोक्ष, धर्म, śrī, L.
भग [cf. Zd. bagha = Old Pers. baga; Gk. Ζεὺς Βαγαῖος; Slav. bogǔ, bogatǔ; Lith. bagótas, na-bágas.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (742,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भगः [भज्-घ] 1 One of the twelve forms of the sun; the sun. --2 The moon. --3 A form of Śiva. --4 Good fortune, luck, happy lot, happiness; आस्ते भग आसीनस्य Ait. Br.; भगमिंद्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः Y. 1. 282. --5 Affluence, prosperity. --6 Dignity, distinction. --7 Fame, glory. --8 Loveliness, beauty. --9 Excellence, distinction. --10 Love, affection. --11 Amorous dalliance or sport, pleasure. --12 The pudendum muliebre; Y. 3. 88; Ms. 9. 237. --13 Virtue, morality, religious merit (धर्म). --14 Effort, exertion. --15 Absence of desire, indifference to worldly objects. --16 Final beatitude. --17 Strength. --18 Omnipotence; (said to be n. also in the last 15 senses). --19 N. of an Āditya presiding over love and marriage. --20 Knowledge. --21 Desire, wish. --22 The superhuman power of becoming as small as an atom, one of the eight Siddhis or powers of Śiva; see अणिमन्. --गं 1 The asterism called [] उत्तराफल्गुनी. --2 The perinæum of males. --Comp. --अंकुरः (in medicine) clitoris. --आधानं granting matrimonial happiness. --घ्नः an epithet of Śiva. --देवः a thorough libertine. --देवता the deity presiding over marriage. --दैवत a. conferring conjugal felicity. --(तं) the constellation उत्तराफल्गुनी. --नंदनः an epithet of Viṣṇu. --नेत्रघ्नः an epithet of Śiva. --भक्षकः a pander, procurer. --वेदनं proclaiming matrimonial felicity. --हन् m. N. of Viṣṇu.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0806-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भग पु० न० भज + घ । १ सूर्य्ये २ अणिमद्यष्टविधैश्वर्य्ये ३ वीर्य्ये ४ यशसि ५ श्रियां ६ ज्ञाने ७ वैराग्ये ८ योनौ ९ इच्छायाम् १० माहात्म्ये ११ यत्ने मेदि० १२ धर्मे १३ मोक्षे १४ सौ- भाग्ये १५ कान्तौ १६ चन्द्रे च । ज्योतिषोक्ते योनिन- क्षत्रदैवते १७ पूर्वफल्गुनानक्षत्रे १८ गुह्ममुष्कयोर्मध्यस्थाने च पु० । आद्युदात्ततास्य । १९ धने २० पदे च न० निघण्टुः । भगबच्छब्दे दृश्यम् । स्त्रीचिह्नस्य लक्षणभेदादिकं यथा “विस्तीर्णञ्च गभीरञ्च द्विविधं भगलक्षणम्” “कूर्मपृष्ठं गज- स्कन्धं पद्मगन्धं सुकोमलम् । अकोमलं सुविस्तीर्णं पञ्चैते च भगोत्तमाः । शीतलं निम्नमत्युष्णं गोजिह्वा- सदृशं परम्” रतिमञ्जरी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4630,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भग" आता है (50)
गभ भगमदनालय भग । योनि । २, फलित ज्योतिष के अनुसार जन्मकुंडली में के सप्तम स्थान का…पुष्पपथ स्त्रियों के रज निकलने का मार्ग । योनि । भगरतिमंदिर योनि । भगस्मरकूपक भग । योनिस्त्रीचिह्न योनि । भग, स्तन आदि जो स्त्री होने के चिह्न हैंमदनगृह योनि । भगरतिगृह योनि । भगरत्यंग योनि । भगस्मरागार भग । योनिस्मरमंदिर योनि । भगस्त्रीलिंग भग । योनिस्मरकूपिका भग । योनिबुरि भग । योनिप्रजनू योनि । भगमदनभवन योनि । भगमदनसदन भग । योनिरतिभवन योनि । भगप्राक्चरण भग । योनिमदनातपत्र स्ञी॰ योनि । भगजन्मवर्त्म योनि । भगस्त्रीव्रण योनि । भगस्त्रींद्रिय योनि । भगबुर † संज्ञा स्त्री॰ स्त्री की योनि । भगचुडु भग । योनि ।—(पंजावी)टिंग † संज्ञा स्त्री॰ स्त्री को योनि । भग ।—(अशिष्ट)डराडरी † संज्ञा स्त्री॰ डर । भग । आशंकारतिकहर योनि । भगसंततिपथ योनि, जिसके मार्ग से संतान उत्पन्न होती है । स्त्री की जननेंद्रिय । भगस्मरकूप भग । योनिस्मरच्छद भग । योनिस्मरागृह भग । योनिपुष्पपदवो योनि । भगजननोंद्रिय वह इंद्रिय जिससे प्राणियों की उत्पत्ति होती है । भग । योनितन शरीर । देह । गात । जिस्म । यौ॰—तनताप = (१) शारीरिक कष्ट । (२) भूख । क्…चूत आम का पेड़ । चौ॰—चूतकलिका । चूतमजरी । चूतलतिका । चूतांकुर । चूतायष्टि …उपस्थ नीचे या मध्य का भागगुह्य छल । कपट । दंभसंबाध बाधा । अड़चन । कठिनतासंबाधन दबाव । रेलपेलरंध्र छेद । सूराख । यौ॰—ब्रह्मरंध्र । रंध्रवभ्रु= मूषक । चूहा । रंध्रवंश =पो…त्रिकोण तीन कोने का क्षेत्र । त्रिभुज का क्षेत्र । जैसे, /?/मदनायुध कामदेव का अस्त्र । अत्यंत सुंदरी स्त्रीस्मरध्वज पुरुष का लिंगटना स्त्रियों की योनि में निकला हुआ वह मांस का टुकड़ा जो दोनों किनारों के …चपटी दे॰ 'चिपटी'हौजा हाथी की अम्मारी । हौदाचिपटी दे॰ 'चिपटा'विशेष—संधि हिंदी में नहीं होती, संस्कृत के जो सामासिक शब्द आते हैं, उन्हीं के निर…ब हिंदी का तेईसवाँ व्यंजन और पवर्ग का तीसरा वर्ण । यह ओष्ठय वर्ण है और द…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें