🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:41:21 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चूत
cūta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अरविन्द (कमल), अशोक, चूत (आम्र-मंजरी), नवमल्लिका (चमेली) और नीलकमल (1.1.29) अरविन्द · अशोक · नवमल्लिका · नीलकमल
आम के नाम (2.4.33) आम्र · रसाल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चूत १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] आम का पेड़ । चौ॰—चूतकलिका । चूतमजरी । चूतलतिका । चूतांकुर । चूतायष्टि = आम की शाखा या डाल ।
चूत २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ च्युति (= भग)] स्त्रियों की भगेंद्रेय । योनि । भग । यौ॰—चूतसलामी = मुसलमानों की एक रस्म और उसमें सुहाग- रात को पति द्वारा पत्नी को दिया जानेवाला उपहार ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चूत m. the mango tree, MBh.; R.; Śak. &c. (cf. कपि-)
= चुत, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (401,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चूतः [चूष्-क्त, चोतति रसं चुत्-अच् वा पृषो˚ Tv.] The mango tree; ईषद्बद्धरजःकणाग्रकपिशा चूते नवा मंजरी V. 2. 7; चूतांकुरास्वादकषायकंठः Ku. 3. 32; one of the 5 arrows of Cupid; see पंचबाण. --तं The anus.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0497-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चूत पु० चूष--क्त चोतति रसम् चुत--अच् वा पृषो० । १ आम्रे, अमरः “नवचूतप्रसवोगमिष्यति” “चूताङ्कु- रास्वादकयायकण्ठः” । “सहचरमधुहस्तन्यस्तचूता- ङ्गुरास्त्रः” कुमारः । च्यू--क्त पृषो० । २ गुदद्वारे न० । स्वार्थे क । चूतक आम्रे कूपके च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2960,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चूतः, पुं, (चूष्यते पीयते इति । चूष + कर्म्मणि क्तः । पृषोदरादित्वात् षलोपः । रसालत्वा- देवास्य तथात्वम् ।) आम्रवृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ३३ ॥ (यथा, रामायणे । ३ । ७९ । १७ । “परिचुम्बति संविश्य भ्रमरश्चूतमञ्जरीम् । नवसङ्गमसंहृष्टः कामी प्रणयिनीमिव ॥” चोतति क्षरति शोणितादिकमस्मादिति । चुत- क्षरणे + बाहुलकात् घञर्थे कः दीर्घश्च ।) गुद- द्वारम् । इति शब्दरत्नावली ॥ च्यूत इत्यपि पाठः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-458-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "चूत" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें