🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:49:35 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भज्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भज्य

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भज्य

अर्थ: नष्ट करना (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))

संस्कृत: आमर्दने

अंग्रेज़ी: to destroy

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — भञ्ज् + ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))
  2. अव्यय — भज् + ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — भञ्ज् (रुधादिगण) · अर्थ: नष्ट करना (आमर्दने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमभनक्तिभङ्क्तःभञ्जन्ति
मध्यमभनक्षिभङ्क्थःभङ्क्थ
उत्तमभनज्मिभञ्ज्वःभञ्ज्मः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: भनक्ति · लिट्: बभञ्ज · लुट्: भङ्क्ता · लृट्: भङ्क्ष्यति · लोट्: भङ्क्तात् · लङ्: अभनक् · विधिलिङ्: भञ्ज्यात् · आशीर्लिङ्: भज्यात् · लुङ्: अभाङ्क्षीत् · लृङ्: अभङ्क्ष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भञ्जन · ण्वुल्: भञ्जकः · तृच्: भङ्क्ता · ण्यत्: भञ्ज्यः · तव्य: भङ्क्तव्यः · अनीयर्: भञ्जनीयः · क्त: भग्नः · क्तवतु: भग्नवान् · शतृ: भञ्जन् · स्य-शतृ: भङ्क्ष्यन् · क्त्वा: भक्त्वा · ल्यप्: प्रभज्य · तुमुन्: भङ्क्तुम् · णमुल्: भञ्जम् · घञ्: भङ्गः · क्तिन्: भक्ति · क्वसु: भेजिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भञ्ज्
भञ्ज्
bhañj
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. भञ्ज् cl. 7. P. (Dhātup. xxix, 16) भनक्ति (pf. बभञ्ज, RV. &c., 3. pl. Ā. बभञ्जिरे, Hariv.; aor. अभाङ्क्षीत्, MBh.; fut. भङ्क्ष्यति, ˚क्ता, ib.; ind.p. भङ्क्त्वा, भक्त्वा or -भज्य, ib.), to break, shatter, split, RV. &c. &c.; to break into, make a breach in (a fortress, with acc.), Hit.; to rout, put to flight, defeat (an army), MBh.; Hariv.; Rājat.; to dissolve (an assembly), Hcar.; to break up i.e. divide (a Sūtra), Siddh.; to bend, R.; to check, arrest, suspend, frustrate, disappoint, MBh.; Kāv. &c.: Pass. भज्यते (ep. also ˚ति; aor. अभाजि or अभञ्जि, Pāṇ. vi, 4, 33), to be broken or break (intr.) &c., AV. &c. &c.: Caus. भञ्जयति (aor. अबभञ्जत्) Gr.: Desid. बिभङ्क्षति, ib. : Intens. बम्भज्यते or ˚जीति, ib.
भञ्ज् [Perhaps for orig. भ्रञ्ज्; cf. भ्रज्; Lat. frangere, nau-fraga; Germ. brechen; Eng. break.]
2. भञ्ज् (√ 2. भञ्ज्, cl. 10. P. भञ्जयति), ‘to speak’ or ‘to shine’, Dhātup. xxxiii, 86.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (744,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भंज् {vI.v} {c7c} P. (भनक्ति, बभंज, अभांक्षीत्, भंक्ष्यति, भंक्तुं, भग्न; desid. बिभंक्षति) 1 To break, tear down, shatter, shiver or break to pieces, split; भनज्मि सर्वमर्यादाः Bk. 6. 38; भंक्त्वा भुजौ 4. 3; बभंजुर्वलयानि च 3. 22; धनुरभाजि यत्त्वया R. 11. 76. --2 To devastate, destroy by pulling down; भनक्त्युपवनं कपिः Bk. 9. 2. --3 To make a breach (in a fortress). --4 To frustrate, foil, disappoint, baffle; पिनाकिना भग्नमनोरथा सती Ku. 5. 1. --5 To arrest, check, interrupt, suspend; as in भग्ननिद्रः. --6 To defeat, vanquish; क्षत्राणि रामः परिभूय रामात्क्षत्राद्यथाऽभज्यत स द्विजेंद्रः N. 22. 133. --WITH अव to break down, shatter; Ku. 3. 74. --प्र {1} to break down, shatter, splinter. {2} to stop, arrest, suspend. {3} to frustrate, disappoint. {vII.v} {c10c} U. (भंजयति-ते) 1 To brighten, illuminate. --2 To speak. --3 To shine.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0807-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भज्यअव्यय — भञ्ज् + ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)) 📚
अन्य सम्भावना: अव्यय — भज् + ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भज्य 📚 ➤ नष्ट करना (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))
संस्कृत: आमर्दने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भञ्ज् 📚cl. 7. P. (Dhātup. xxix, 16) भनक्ति (pf. बभञ्ज, RV. &c., 3. pl. Ā. बभ…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भज्य: भञ्ज् + ल्यप् — पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें