🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:38:17 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भयंकरः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भयंकरः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भयंकरः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: terrible (अम् ind.), MBh.; Kāv. &c.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भयंकर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — भयंकर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभयंकरःभयंकरौभयंकराः
द्वितीयाभयंकरम्भयंकरौभयंकरान्
तृतीयाभयंकरेणभयंकराभ्याम्भयंकरैः
चतुर्थीभयंकरायभयंकराभ्याम्भयंकरेभ्यः
पञ्चमीभयंकरात् / भयंकराद्भयंकराभ्याम्भयंकरेभ्यः
षष्ठीभयंकरस्यभयंकरयोःभयंकराणाम्
सप्तमीभयंकरेभयंकरयोःभयंकरेषु
सम्बोधनहे भयंकरहे भयंकरौहे भयंकराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भयंकर
भयंकर
bhayaṃkara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भयंकर १ वि॰ [सं॰ भयङ्कर] जिसे देखने से भय लगता हो डरावना । भयानक । भीषण । बिकराल । खोफनाक । उ॰— अग्ग गयो गिरि निकट बिकट उद्यान भयकर ।—पृ॰ रा॰ ६ । ९४ ।
भयंकर २ संज्ञा पुं॰
१. एक अस्त्र का नाम ।
२. डुंडुल पक्षी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भय—ं-कर mf(ई)n. terrible (अम् ind.), MBh.; Kāv. &c.
भय—ं-कर m. a kind of small owl, L.
a kind of falcon, L.
N. of one of the Viśve Devāḥ, MBh.
of various persons, ib.; Kathās.; Lalit.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (747,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भयंकर a. = भयकर q. v. --(रः) A kind of owl.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0809-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भयङ्कर पु० भयं करोति कृ--खच् मुम् च । १ मयजनके २ रस- भेदे ३ डुण्डुलविहगे च पुंस्त्री० स्त्रियां ङीष् । भा० व० ३५ अ० उदा० ४ विश्वदेवगणभेदे पु० भा० अनु० ९१ अ० । ५ कुमारानुचरमातृभेदे स्त्री ङीप् भा० श० ४७ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4641,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भयङ्करं, त्रि, (भयं करोतीति । भय + कृ + “मेघर्त्तिभयेषु कृञः ।” ३ । २ । ४३ । इति खच् । मुम्च ।) भयजनकम् । तत्पर्य्यायः । भैरवम् २ दारुणम् ३ भीषणम् ४ भीष्मम् ५ घोरम् ६ भीमम् ७ भयानकम् ८ प्रतिभयम् ९ । इत्यमरः । १ । ७ । २० ॥ भयावहम् १० । इति हेम- चन्द्रः ॥ (यथा, मार्कण्डेयपुराणे । १४ । ८६ । “वृकैर्भयङ्करैः पृष्ठं नित्यमस्योपभुज्यते ॥”) पुं, डुण्डुलपक्षी । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-483-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भयंकर" आता है (43)
अघोर जो भीषण या भयंकर न हो (को॰)रौरव भयंकर । डरावना । घोरदारुण भयंकर । भीषण । घोरभयानक जिसे देखने से भय लगता हो । भीषण । भयंकर । डरावनाभयावह भयंकर । डरावना । खौफनाकभीकर भयंकर । भयावनाभंक भोपण । भयंकर । भयानकधुबे पु वि॰ प्रबल (वेग) । भयंकरभयंद पु वि॰ भयदायक । भयंकरभीखन पु वि॰ भयानक । भयंकर । डरावनाभोषक भीषण । भयंकर । डरावनाभयारा भयंकर । डरावना । भीषणभयावन पु † वि॰ डरावना । भयानक । भयंकरभैभान पु † वि॰ भयानक । भयंकरडरावना जिससे डर लगे । जिससे भय उत्पन्न हो । भयानक । भयंकरपुरहौल भयंकर । डरावनाभीतिकर भयंकर । भयावना । डरावनाभीमान् भयंकर । भयावहविकरार पु ^१ वि॰ विकराल । भयंकर । डरावनाहौलनाक डरावना । भयानक । भयंकरविहावणी † वि॰ स्त्री॰ भयावना । भयंकरभीतिकारी भयंकर । भयावना । डरावना । वना । खौफनाकभय एक प्रसिद्ध मनोविकार जो किसी आनेवाली भीषण आपत्ति अथवा होनेवाली भारी हा…कूर दयारहित । निर्दयविकट विशालउदग्र ऊँचा । उन्नतरौद्र रुद्र संबंधीप्रचंड बहुत अधिक तीव्र । तेज । बहुत तीखा । उग्र । प्रखरदरद पीड़ा । व्यथा । कष्टअलघु जो लघु न हो । बड़ा । वजनीउदेजय कंपित करनेवाला कँमानेवालारोमहर्षण रोयों का खड़ा होना जो आनंद के सहसा अनुभव से अथवा भय से होता हैविरूपक कुरूपदुर्निरीक्ष जिसे देखते न बनेदुर्निरीक्ष्य जिसे देखते न बनेकहर विपत्ति । आफत । संकट । गजबबलाइ पु ^१ संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'बलाय' । मुहा॰—बलाइ लेना=मंगल कामना के साथ प्…भीषम पु ^१ संज्ञा पुं॰ दे॰ 'भीष्म'भीमरा दे॰ 'भीमा' (नदी)गरेरुआ † वि॰बिकरार ‡ ^१ वि॰ ब्याकुल । विकल । बेचैनललजिह्व जीभ लपलपाता हुआहिंस्त्र हिंसा करनेवाला । खूँखार । जैसे,—हिंस्त्र पशु

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भयंकरःभयंकर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भयंकरः 📚 ➤ जिसे देखने से भय लगता हो डरावना । भयानक । भीषण । बिकराल । खोफनाक उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): terrible (अम् ind.), MBh.; Kāv. &c.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भयंकर 📚जिसे देखने से भय लगता हो डरावना । भयानक । भीषण । बिकराल । खोफनाक🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
भयंकर
भयानक के और नाम (१.७.२१) — दारुण, भीषण, भीष्म, घोर, भीम, भयानक, प्रतिभय
आक्रन्द (३.३.९८) — चीख़कर, रक्षक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • भयंकर = भय + ं-कर तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें