🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:40:35 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भर्त्सयते

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भर्त्सयते

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भर्त्सयते

अर्थ: धिक्कारना, निन्दा करना, डराना, धुडकाना

संस्कृत: तर्जने

अंग्रेज़ी: to hate, to insult, to ignore, to blame, to criticize, to frighten

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भर्त्स् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. भर्त्स् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — भर्त्स् (चुरादिगण) · अर्थ: धिक्कारना, निन्दा करना, डराना, धुडकाना (तर्जने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमभर्त्सयतेभर्त्सयेतेभर्त्सयन्ते
मध्यमभर्त्सयसेभर्त्सयेथेभर्त्सयध्वे
उत्तमभर्त्सयेभर्त्सयावहेभर्त्सयामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): भर्त्सयते · लिट् (आत्मने.): भर्त्सयाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): भर्त्सयिता · लृट् (आत्मने.): भर्त्सयिष्यते · लोट् (आत्मने.): भर्त्सयताम् · लङ् (आत्मने.): अभर्त्सयत · विधिलिङ् (आत्मने.): भर्त्सयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): भर्त्सयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अबभर्त्सत · लृङ् (आत्मने.): अभर्त्सयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भर्त्सन · ण्वुल्: भर्त्सकः · तृच्: भर्त्सयिता · यत्: भर्त्स्यः · तव्य: भर्त्सयितव्यः · अनीयर्: भर्त्सनीयः · क्त: भर्त्सितः · क्तवतु: भर्त्सितवान् · शानच्: भर्त्सयमानः · क्त्वा: भर्त्सयित्वा · ल्यप्: प्रभर्त्स्य · तुमुन्: भर्त्सयितुम् · णमुल्: भर्त्सम् · क्तिन्: भर्त्स्ति · क्वसु: भर्त्सयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भर्त्सयतेभर्त्स् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: भर्त्स् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भर्त्सयते ➤ धिक्कारना, निन्दा करना, डराना, धुडकाना
संस्कृत: तर्जने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें