॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: मन, हृदय, समझ, प्रत्यक्षज्ञान,प्रज्ञा, जैसा कि सुमनस, दुर्मनस आदि में
संस्कृत: चेतः, हृद्, मानसम्, चित्तम् · पर्याय: चित्त, चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्
व्युत्पत्ति: मन्+असुन् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | मनः | मनसी | मनांसि |
| द्वितीया | मनः | मनसी | मनांसि |
| तृतीया | मनसा | मनोभ्याम् | मनोभिः |
| चतुर्थी | मनसे | मनोभ्याम् | मनोभ्यः |
| पञ्चमी | मनसः | मनोभ्याम् | मनोभ्यः |
| षष्ठी | मनसः | मनसोः | मनसाम् |
| सप्तमी | मनसि | मनसोः | मनस्सु / मनःसु |
| सम्बोधन | हे मनः | हे मनसी | हे मनांसि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| भल-मनसी | समास: भल + मनस् द्वन्द्व (सम्भावित — द्विवचन) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: मनस् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन 📚 अन्य सम्भावना: मनस् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन | मनस् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन |
भलमनसी 📚भल 📚मनस् ➤ भल (बोलना, मारना, देना (कर्तृवाचक कृदन्त)) + मनस् (मन, हृदय, समझ, प्रत्यक्षज्ञान,प्रज्ञा, जैसा कि सुमनस, दुर्म…)
संस्कृत: चेतः, हृद्, मानसम्, चित्तम् · पर्याय: चित्त, चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| भल 📚 | मार डालने की क्रिया । वध | 🟠🔵🟢🟤 |
| मनस् 📚 | n. mind (in its widest sense as applied to all the mental powers), int… | 🔵🟣🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| मनस् |
मन के नाम (१.४.३३) — चित्त, चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्, मानस |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड