🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:43:18 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भीतवत्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भीतवत्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भीतवत्

अर्थ: भय करना, डरना (भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: भये

अंग्रेज़ी: to fear,to be afraid of,to be anxious about

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भीतवत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भी + क्तवतु
  2. भीतवत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भी + क्तवतु
  3. भीतवत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भी + क्तवतु

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — भीतवत् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभीतवत् / भीतवद्भीतवतीभीतवन्ति
द्वितीयाभीतवत् / भीतवद्भीतवतीभीतवन्ति
तृतीयाभीतवताभीतवद्भ्याम्भीतवद्भिः
चतुर्थीभीतवतेभीतवद्भ्याम्भीतवद्भ्यः
पञ्चमीभीतवतःभीतवद्भ्याम्भीतवद्भ्यः
षष्ठीभीतवतःभीतवतोःभीतवताम्
सप्तमीभीतवतिभीतवतोःभीतवत्सु
सम्बोधनहे भीतवत् / हे भीतवद्हे भीतवतीहे भीतवन्ति

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — भी (जुहोत्यादिगण) · अर्थ: भय करना, डरना (भये)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमबिभेतिबिभितः / बिभीतःबिभ्यति
मध्यमबिभेषिबिभिथः / बिभीथःबिभिथ / बिभीथ
उत्तमबिभेमिबिभिवः / बिभीवःबिभिमः / बिभीमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बिभेति · लिट्: बिभयाञ्चकार · लुट्: भेता · लृट्: भेष्यति · लोट्: बिभितात् · लङ्: अबिभेत् · विधिलिङ्: बिभियात् · आशीर्लिङ्: भीयात् · लुङ्: अभैषीत् · लृङ्: अभेष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भयन · ण्वुल्: भायकः · तृच्: भेता · यत्: भेयः · तव्य: भेतव्यः · अनीयर्: भयनीयः · क्त: भीतः · क्तवतु: भीतवान् · शतृ: बिभ्यत्/बिभ्यद् · स्य-शतृ: भेष्यन् · क्त्वा: भीत्वा · ल्यप्: प्रभीय · तुमुन्: भेतुम् · णमुल्: भायम् · क्तिन्: भीति · क्वसु: बिभयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भीतवत्
भीतवत्
bhītavat
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. भीत—वत् mfn. one who is afraid, W.
2. भीत—वत् ind. like a frightened person, timidly, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (758,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भीतवत्भीतवत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भी + क्तवतु 📚
अन्य सम्भावना: भीतवत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भी + क्तवतु | भीतवत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भी + क्तवतु

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भीतवत् 📚 ➤ भय करना, डरना (भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: भये

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भीतवत् 📚mfn. one who is afraid, W🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भीतवत्: भी + क्तवतु — भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें