🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:21:50 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भूयः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भूयः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भूयः

अर्थ: अधिकतर, अपेक्षाकृत संख्या में अधिक या बहुत

संस्कृत: पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

व्युत्पत्ति: बहु+ईयसुन्, ईलोपे भ्वादेशः (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भूयस् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. भूयस् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. अव्ययम्
  4. भूयस् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. भूयस् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — भूयस् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभूयःभूयसीभूयांसि
द्वितीयाभूयःभूयसीभूयांसि
तृतीयाभूयसाभूयोभ्याम्भूयोभिः
चतुर्थीभूयसेभूयोभ्याम्भूयोभ्यः
पञ्चमीभूयसःभूयोभ्याम्भूयोभ्यः
षष्ठीभूयसःभूयसोःभूयसाम्
सप्तमीभूयसिभूयसोःभूयस्सु / भूयःसु
सम्बोधनहे भूयःहे भूयसीहे भूयांसि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भूयस्
भूयस्
bhūyas
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भूयस् mfn. becoming (n. the act of becoming; see ब्रह्म-भ्˚)
‘becoming in a greater degree’ (in this meaning accord. to Pāṇ. vi, 4, 158 compar. of बहु) i.e. more, more numerous or abundant, greater, larger, mightier (also ‘much or many, very numerous or abundant’ &c.), RV. &c. &c.
abounding in, abundantly furnished with (instr. or comp.), Kathās.; Sāh.
भूयस् (अस्), ind. (g. स्वर्-आदि) more, most, very much, exceedingly, RV. &c. &c.
still more, moreover, besides, further on GṛŚrS.; Up. &c. (also भूयस्या मात्रया, Divyāv.; पूर्वम्-भूयः, first-next, R.; आदौ-पश्चात्-भूयः, first-then-next, Prasaṅg.)
once more, again, anew, Mn.; MBh. &c. (also भूयो ऽपि, भूयश् चापि, भूयो भूयः and पुनर् भूयः)
भूयस् भूयिष्ठ. See p. 763.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (763,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भूयस् a. (सी f.) [अतिशयेन बहु ईयसुन्] 1 More, more numerous or abundant. --2 Greater, larger; Ku. 6. 13. --3 More important. --4 Very great or large, much, many, numerous; भवति च पुनर्भूयान्भेदः फलं प्रति तद्यथा U. 2. 4; भद्रं भद्रं वितर भगवन्भूयसे मंगलाय Māl. 1. 3; U. 3. 48; R. 17. 41; U. 2, 3. --5 Rich or abounding in; एवंप्रायगुणभूयसीं स्वकृतिं Māl. 1. --6 Vehement, severe. --ind. 1 Much, very much, exceedingly, largely, greatly. --2 More, again, further more, moreover; पाथेयमुत्सृज बिसं ग्रहणाय भूयः V. 4. 15; R. 2. 46; Me. 111. --3 Repeatedly, frequently; पूर्वं भूयः first, in the first place --next, in the next place. (The form भूयसा is often used adverbially in the sense of {1} very much, in a high [] degree, exceedingly, beyond measure, for the greater part; न खरो न च भूयसा मृदुः R. 8. 9; कुसुमपु भुवा भूयता दुःखयति Mu. 6. 9; पश्चार्धेन प्रविष्टः शरपतनभयात् भूयसा पूर्वकायं Ś. 1. 7. {2} generally, as a general rule; भूयसा जीविधर्म एवः U. 5). --Comp. --कर a. augmenting, increasing. --दर्शनं {1} frequent observation; भूयोभूयोदर्शनेन यत्र यत्र धूमस्तत्र तत्राग्निरितिं व्याप्तिं गृहीत्वा T. S. {2} an inference based on frequent and wide observation. --भूयस् ind. again and again, repeatedly: भूयोभूयः सविधनगरीरथ्यया पर्यटंतं Māl. 1. 15. --विद्य a. {1} more learned. {2} very learned.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0823-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भूयस् अव्य० भुवे भावाय यस्यति यस--भावे क्विप् । पुनरर्थे
भूयस् त्रि० अतिशयेन बहुः ईयसुन् । “वहोर्लोपो भूश्चबहोः” ईलोपः भूरादेशश्च । बहुतरे मेदि० स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4692,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भूयःभूयस् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: भूयस् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन | अव्ययम्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भूयः 📚 ➤ अधिकतर, अपेक्षाकृत संख्या में अधिक या बहुत
संस्कृत: पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भूयस् 📚mfn. becoming (n. the act of becoming; see ब्रह्म-भ्˚)🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
भूयस्
बहुत/प्रचुर (३.१.६२) — प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल, बहु, पुरुहू, पुरु

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • भूयः: बहु+ईयसुन्, ईलोपे भ्वादेशः (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें